Kalendarium

Kalendarium – najważniejsze wydarzenia z historii Inków i podboju ich imperium

565
W kronice wydanej w roku 1572 Pedro Sarmiento de Gamboa wskazuje ten rok jako początek ery Inków. W Europie w tym okresie Justyn II był cesarzem, Loyva (syn Atanagilda Gota) królem Hiszpanii, a Jan III był papieżem.

1438
Pachacutec pokonuje Chanków atakujących Cuzco i zostaje władcą Inków.

1438-1471
Rządy Pachacuteca (który następnie abdykuje na rzecz swojego syna Tupaca Yupanqui). Podczas swojego długiego panowania władca powiększył terytorium państwa o rejony położone wzdłuż rzeki Vilcanota i jej dalszego odcinka – Urubamby, w okolicy Ollantaytambo i w głębi Vilcabamby (dzisiejsze Espiritu Pampas).

1440 (około)
Inka Pachacutec wkracza ze swoją armią na wschodnie stoki Andów, włącza rejon Vilcabamby w skład państwa Inków. Zakłada Victos.

1450 – i później
Inkaski podbój okolic Tiwanaku.

1460 – i później
Zwycięstwo Inków nad ludem Chimu na północy Peru.

1464
Urodził się Huayna Capac

1468
Urodził się Alonso de Ojeda – był uczestnikiem Hiszpańskich walk z Maurami, a także współtowarzyszem Krzysztofa Kolumba, podczas jego drugiej wyprawy z roku 1493

1474
W Sewilli urodził się Bartolomeo Las Casas

1475
W miasteczku Jerez de los Caballeros w Hiszpańskiej Estremadurze przychodzi na świat Vasco Nunez de Balboa

Armia Inków dowodzona przez Huayna Capaca, syna panującego wówczas Capac Yupanqui, pokonuje w walce pod Hutuntaqui armię Quito. W walce zginął władca Quito, a rządy objęła jego córka Cara. By uniknąć dalszych walk poślubiła Huayna Capaca. Do godła Quito w którym był szmaragd dodano Inkaskie Słońce.
Zakończył się trwający pięć laty podbój tych rejonów przez Inków.
Huayna Capac powrócił do Cuzco, Cara pozostała w Quito, gdzie urodziła później Atahualpę.
Informacje z tego źródła mogą być fałszywe bo Huayna Capac w tym okresie dopiero się urodził. 

1476
W Trujillo, w Estremadurze na świat przychodzi Francisco Pizarro.

1477
Królowie Katoliccy wykupili prawo do podboju Wysp Kanaryjskich, który zakończył się w roku 1496.

25 letni Krzysztof Kolumb – genueński kupiec i żeglarz, poślubił 19-letnią Felipe, córkę Isabel Moniz, która była damą dworu księżnej Viseu, oraz Bartolomé de Perestrello, portugalskiego kapitana, gubernatora wyspy Porto Santo, na archipelagu Madery, położonego u wybrzeży Afryki. 

1471-1493
Rządy Tupaca Yupanquiego. Zarówno jako podwładny Pachacuteca, jak i później, jako samodzielny władca, rozbudowuje imperium na północ, podbija region zamieszkany przez przedstawicieli kultury Chachapoya i dociera na tereny dzisiejszego Ekwadoru. Postępuje również na południe, wzdłuż wybrzeża współczesnego Chile.

1478-III-16
W Trujillo, w Estremadurze na świat przychodzi Francisco Pizarro (inne źródło)

1479-IX-04
Podpianie Tratado de Alcáçovas, regulujący „panowania” nad oceanem Atlantyckim między Portugalią a Kastylią. To porozumienie pokojowe zakończyło wojnę o sukcesję kastylijską, podzieliło kontrolę nad Oceanem Atlantyckim i ustanowiło umowy małżeńskie między królestwami Kastylii-Aragonii i Portugalii.

1484 
Alonso Sanchez de Huelva, pilot żeglarski z Huelvy w hrabstwie Niebla płynąc na swym handlowym statku z Wysp Kanaryjskich na Maderę. Podczas kilkunastodniowej burzy został zniesiony w nieznanym mu kierunku. Uważa się, że jako pierwszy Europejczyk dotarł wtedy do wysp, które potem nazwano Wyspami Świętego Dominika, a teraz Dominikaną – na Morzu Karaibskim.
Z 17 osobowej załogi do Hiszpanii powróciło (po około 29 dniach) 5 żeglarzy. Relacje ze swojej przygody przedstawili Krzysztofowi Kolumbowi (w źródłach hiszpańskojęzycznych nazwisko Kolumb brzmi Colon), znanemu pilotowi, kosmografowi i autorowi map żeglarskich. Jednak na skutek wycieńczenia i chorób wszyscy zmarli.

1490 – i później
Wyprawy zbrojne Huayny Capaca na tereny zamieszkane przez Chachapoya.

1491
Władcy Katoliccy na mocy kapitulacji w Santa Fe mianują Krzysztofa Kolumba „Admirałem  Morza Oceanu”.

1492
Podbój Emiratu Grenady, ostatniego państwa muzułmańskiego na Półwyspie zakończył okres tzw. „rekonkwisty”. Kończy się okres panowania kalifów na półwyspie Pirenejskim.

Wypędzeni z Europy Żydzi – na mocy edyktu – osiedlają się na terenach dzisiejszej Hiszpanii w mieście Trujillo.

1492-IV-17
Na podstawie tzw. La Capitulación de Santa Fe, Krzysztof Kolumb otrzymał zgodę Królów Katolickich – Izabeli Kastylijskiej i Ferdynanda Aragońskiego na podróż do Azji drogą na zachód.
Jedność Hiszpanii wynikała z małżeństwa władców dwóch wielkich krain: Kastylii i Leonu oraz Aragonii. W polityce zagranicznej państwo Królów Katolickich stanowiło jedność, ale każda z części miała swoje tradycyjne kierunki sojuszy i pozyskiwania stref wpływów. Aragonia skupiała się głównie na Morzy Śródziemnym i interesowała się sytuacją panującą w Italii lub Afryce Północnej. Natomiast Kastylia spoglądała zdecydowanie na Ocean Atlantycki – doceniała sojusz z Anglią oraz zajęła Wyspy Kanaryjskie.
Kolumb o zgodę starał się już od dłuższego czasu. Zwłoka wynikała z przedłużających się negocjacji: Kolumb żądał sowitej nagrody za swoje przedsięwzięcie, m.in. dziedzicznych tytułów i monopolu handlowego. W 1492 r. udało mu się osiągnąć kompromis z władcami Hiszpanii, otrzymał tytuł admirała wysp i lądów, które odkryje oraz tytuł wicekróla i gubernatora. Miał też prawo do 1/10 części dóbr materialnych, które uda mu się uzyskać. Miał za to pokryć 1/8 kosztów wyprawy. Królowie Kastylijscy, nie będąc zmuszonymi do wyłożenia na miejscu ogromnej kwoty pieniędzy, mogli podjąć ryzyko wsparcia wyprawy pomimo opinii ówczesnych uczonych, którzy wskazywali wady w obliczeniach kartograficznych jakich dokonał Kolumb. Obliczając obwód Ziemi zaniżył on wielkość naszej planety o prawie 1/3.

1492-VIII-03
Trzy niewielkie statki karawele: „Santa Maria”, „Niña” i „Pinta” opuściły port Palos w Huelvie.
„La Niña” została zbudowana w stoczni w porcie Moguer w 1488 roku, na zlecenie armatora Juana Niño. Gdy go wodowano w rzece Río Tinto, nie otrzymał nazwy „La Niña”, lecz zgodnie z kastylijską tradycją nadawania statkom imion świętych lub o tematyce religijnej, aby prosić o ochronę, otrzymał nazwę „Santa Clara”. W Moguer istniał klasztor poświęcony św. Klarze, dlatego nadano mu imię świętej. Jednakże, ponieważ jego armatorem był Juan Niño, marynarze zaczęli nazywać go „La Niña” i tak przeszło do historii. Kapitanem karaweli podczas wyprawy Kolumba był Vincente Yanez Pinzon.
„La Pinta” została najprawdopodobniej zbudowana w Palos. Pewne jest natomiast, że jej prawdziwa nazwa nie brzmiała La Pinta, lecz otrzymała ją przy wodowaniu jako nazwa postaci religijnej. Przydomek „La Pinta” początkowo uważano, że mógł być związany z nazwiskiem rodziny, do której rzekomo należała: Pinto, ale później udowodniono, że nigdy do tej rodziny nie należała, a jej właścicielem był Cristóbal Quintero. Nazwa mogła odnosić się do tego, że statek był pomalowany w efektowne kolory.
„Santa Maria” był okrętem flagowym, który nigdy nie wrócił do Hiszpanii, był znany wśród żeglarzy jako La Gallega, ponieważ została zbudowana w Galicji., jednak znana jest pod swoją nazwą chrzestną „Santa María”, co potwierdza Gonzalo Fernández de Oviedo mianowany przez Karola V kronikarz Indii.
Pierwsza wyprawa miała charakter odkrywczo-handlowy. Jej celem było przede wszystkim zbadanie, czy droga morska do Azji poprzez Ocean Atlantycki, jest możliwa do przebycia, a gdyby szczęśliwie udało się dopłynąć do Indii, zakładano nawiązanie kontaktów handlowych z państwami azjatyckimi. Głównym celem wyprawy nie był podbój, chociaż dopuszczano możliwość zajęcia nieznanych jeszcze Europejczykom wysp. Na charakter wyprawy wskazywał skład osobowy jej członków: nie było wśród nich doświadczonych wojskowych, załoga posiadała mało uzbrojenia, w podróż tę nie udał się żaden ksiądz, czy też zakonnik, nie zakładano więc także misji chrystianizacyjnej. Nawiązanie kontaktów handlowych miał za to ułatwić tłumacz: ochrzczony Żyd, który znał trochę język arabski.

1492-X-12
Hiszpańska wyprawa kierowana przez Krzysztofa Kolumba dopływa do jednej z wysp archipelagu Bahama, przez miejscowych zwanej Guanahani, a przez Kolumba nazwanej San Salvador (obecnie Watlings w Archipelagu Bahama). Następnie płynie na Kubę i Haiti – była to jego pierwsza z czterech wypraw do Nowego Świata.
Na południe od Karaibów zaczynają rozprzestrzeniać się zarazy przywleczone przez Europejczyków.

1493-II-09
Po powrocie z pierwszej podróży Kolumb zatrzymał się w Lizbonie i spotkał się z królem Portugalii Janem II, który wyraził swoją opinię na temat wysp odkrytych przez Kolumba, uważając, że należą do korony portugalskiej zgodnie z traktatem z Alcáçovas.

1493-V-03
Papież Aleksander VI, znany również jako Rodrigo Borgia, nadał mocą bulli zwanej „Inter caetera” prawo do suwerenności Królom Katolickim.
Bulla to oficjalny dekret Kościoła katolickiego.
Oznaczało to, że katoliccy monarchowie: król Ferdynand II z Aragonii i królowa Izabeli I z Kastylii otrzymali wszystkie ziemie leżące na zachód i południe od linii biegnącej od bieguna do bieguna – dokładnie sto mil na zachód i południe od najdalszych wysp Azorów lub Wysp Zielonego Przylądka.

Kolejna wydana tego dnia papieska bulla zwana „Eximiae dēvōtiōnis” uregulowała prawo do ewangelizacji, wysyłając misjonarzy i ustanawiając zasadę wikariatu świeckiego dla już odkrytych lub odkrytych w przyszłości ziem.

1493-IX-25
Krzysztof Kolumb wypływa z Hiszpańskiego portu Kadyks na swoją drugą wyprawę do Indii Zachodnich. Wyprawa miała charakter kolonizacyjny.
Armada obejmowała 17 statków z 1500 ludźmi (marynarze, żołnierze, duchowni, przedstawiciele szlachty). 
Niektóre źródła podają, że wzięły także udział cztery kobiety: służąca Kolumba, dwie Hiszpanki zajmujące się handlem i jedna kobieta, której zawód nie został określony  .

1493-XII-25
„Santa Maria” – Flagowy okręt Krzysztofa Kolumba rozbija się u północno-zachodnim wybrzeżu Hispanioli. 39 żołnierzy pod dowództwem Diega de Arany ze szczątków okrętu buduje fortyfikację – która staje się pierwszą Hiszpańską konstrukcją obronną powstałą w Ameryce.

1493
Kolumb podejmuje drugą wyprawę.
Zadanie przygotowania ekspedycji powierzono Juanowi de Fonseca, kapelanowi królowej Izabeli Kastylijskiej. Był on odpowiedzialny za sprawy zamorskich posiadłości Korony i zarządzał nimi w sprawach gospodarczych. Fonseca decydował o przeniesieniu monopolu portowego do Sewilli, dlatego statki płynące do Nowego Świata mogły wyruszać z i przybywać tylko do Sewilli.

1493-IX
Na siedemnastu statkach wyruszyło około 1200 ludzi, reprezentujących niemal wszystkie warstwy społeczne: popłynęli zarówno hidalgowie, jak i zwykli rolnicy, rzemieślnicy, księża, natomiast żadna europejska kobieta nie zdecydowała się na wyprawę.

Papież Aleksander VI ogłasza bulle, w której stwierdził, że Indianie są zdolni do przyjęcia wiary chrześcijańskiej

1493-1527
Rządy Huayny Capaca.

1494
Kolumb zakłada na wyspie Hispaniola miasto Izabela, ale usytuował je w najgorszym możliwym miejscu, w pobliżu mokradeł, które stały się przyczyną wielu chorób wśród osadników. Dlatego wkrótce przeniesiono się na drugi brzeg wyspy i tam w duże lepszym miejscu założono miasto Santo Domingo

1494-V-03 (lub 1493)
Papież Aleksander VI, który był Hiszpanem z rodu Borja, wydał cztery bulle, które dawały prawo Hiszpanom do podboju pogan zamieszkujących odkryte ziemie.
Jedną z najważniejszych była bulla „Inter Cartera II” która dzieliła tereny zamorskie między Kastylię i Portugalię, aby zażegnać spory między tymi krajami. Ustalała ona, że południk przebiegający w odległości stu mil od Azorów na zachód (1785 km na zachód od Wysp Zielonego Przylądka) stawał się linią graniczną, wszystkie terytoria położone przed tą linią miały należeć do Portugalii (stały się domeną odkrywczą Portugalii), a ziemie położone na zachód od tej linii miały należeć do Hiszpanii.
Portugalia i Hiszpania miały w obrębie swoich domen zagwarantowany wyłączność dokonywania podboju, ale także obowiązek troski o chrystianizację mieszkających tam ludzi.

1494-VI-07
Układ w Tordesillas potwierdzał ustalenia papieskich bulli, uszczegóławiając go o linie demarkacyjne wyznaczające strefy wpływów hiszpańskich i portugalskich.
Wschodnie krańce Ameryki Południowej leżały w portugalskiej strefie wpływów. Linia podziału biegła 100 km na wschód od miejsca, gdzie dziś leży miasto Belem. Linia graniczna została przesunięta względem pierwotnej na 370 legów na zachód od Azorów. Powstała wówczas granica polityczna między Hiszpanią a Portugalią, która nabrała znaczenia w XVII wieku w Ameryce Południowej, wraz z postępem Portugalczyków w kierunku Wicekrólestwa Peru.

1495
Zakończenie drugiej wyprawy Kolumba, odkrycie Jamajki i Małych Antyli.

1496
Założone przez Kolumba miasto Izabela zostaje przeniesione w dogodniejsze miejsce – otrzymuje nazwę Santo Domingo i staje się ośrodkiem władzy hiszpańskiej w pierwszym okresie podboju. Funkcję Gubernatora pełnił początkowo Krzysztof Kolumb, ale nie posiadał on zdolności administracyjnych, dlatego też Hiszpanie zaczęli się buntować przeciwko jego decyzjom. Kolumba wezwano przed oblicze Królów Katolickich, a władzę nad kolonią przekazano kolejnemu Gubernatorowi.

1497-VI-13
W Medina del Campo król Kastylii wydał tzw. „Real Pragmatica” będącą swego rodzaju podstawą polityki monetarnej Korony. Ustanawia się w niej, że wymianę handlową dokonywać można za pomocą trzech monet rachunkowych:

  • Maravedi – waga 21 karatów i 2 gramy; wycofany w XV wieku, na mocy dekretu mógł być nadal stosowany jako pieniądz rachunkowy; waluta w złocie lub srebrze;
  • Peso de Oro zwany także „Castellano” (Kastylijski) – wartość 450 maravedí; waga 22 ½ karata; waluta w złocie;
  • Dukat – wartość 375 maravedí; waga 23 ¾ karata; waluta w złocie.

Jako jednostkę monetarną srebra ustalono Real o wartość 34 maravedí.

1498-VIII-1
Podczas trzeciej wyprawy Kolumb dostrzega jako pierwszy Europejczyk stały ląd amerykański. Pierwotnie myślał że to wyspa i nazwał ją Isla Santa (Wyspa Święta).
Wraz z trzecią wyprawą Krzysztofa Kolumba dotarła do Ameryki grupa dwudziestu kobiet:  wszystkie były mężatkami, towarzyszącymi swym małżonkom w podróży do Nowego Świata. Znane są imiona trzech z nich: dwie Cataliny i jedna María.
Wiemy, że dwie z nich – Catalina i María – były cygankami. Kobiety te skazano w Sewilli na więzienie, ale wypuszczono je pod warunkiem, że udadzą się do Nowego Świata, gdzie miały pełnić funkcje praczek oraz – najprawdopodobniej – prostytutek.    

1498-VIII-5
Po raz pierwszy Hiszpanie dopłynęli do wybrzeża amerykańskiego lądu. Wyprawa Kolumba dociera do wyspy Trinidad i odkrywa wybrzeża Wenezueli od przylądka Vela do za­toki Paria.

1498
Na tronie Inków zasiada Huayna Capac.

Alondo de Ojeda podniósł na Hispanioli bunt przeciw Kolumbowi, w wyniku czego został karnie odesłany do Hiszpanii.

1499
Pinzonowie odkrywają wybrzeża Gujany i Brazylii, aż do ujścia Amazonki, nie wychodza na ląd przez wrogo nastawionych Indian.
Juan Diaz de Solis odkrywa wybrzeża Hondurasu.

Alonso de Ojeda korzystając z pomocy materialnej sewilskiego ajenta florenckiego domu handlowego Medyceuszów – Ameriga Vespucciego, wypłynął z Hiszpanii w kierunku południowo-wschodnim.
Vespucci miał dwa statki i dołączył do Hiszpańskiej ekspedycji. Flota najpierw dotarła do Gujany Francyskiej. Potem statki Vespucciego popłynęły na południe i dotarły do ujścia rzek Amazonka i Rio Para. Objął wybrzeże dzisiejszej Brazylii w posiadanie króla Hiszpanii i skierował się na północ – dotarł do Mar Dulce, a przez Gujanę i Małe Antyle dotarł do Hispanioli.  

Alonso de Ojeda i Juan de la Cosa odkrywają  wybrzeża Wenezueli. Kraj ten przypominał Ojedzie Wenecję (domy nad bagiennym brzegiem tubylcy budowali na wysokich palach), dlatego nazwał go Małą Wenecją – Venezuela.
Dopłynęli do ogromnych rzek – Orinoco i Essequibo, na obszarze dzisiejszej Gujany.
Skarbów jednak nie znaleźli, a opór tubylców był tak zawzięty, że zaniechali dalszych potyczek i zawrócili na Hispaniolę.

1500
Izabela Katolicka rozkazuje uwolnić i repatriować tych In­dian, których jako niewolników przywieziono do Hiszpanii.

Krzysztof Kolumb został oskarżony o nadużycie władzy, niegospodarność i tyranię, w wyniku czego władcy Kastylii wysłali na Karaiby swojego przedstawiciela. Aresztował go na Hispanioli Francisco de Bobadilla. Potem Kolumb został zesłany w kajdanach do Hiszpanii.

Portugalczyk Pedro Alvarez Cabral odkrywa wybrzeża Brazylii poszukując drogi do Indii, opływając przylądek Horn.

Kilku członków rodziny Pincanam (Pinzon) pochodzących z Sevilli odkrywają rzekę Amazonka. Wyprawą dowodził Vincente Yanez Pinzon. Uzupełniono zapasy słodkiej wody, a akwenowi z uwagi na to, że miał właśnie słodką wodę nadano nazwę Mar Dulce – „Słodkie Morze”. Odkrytej rzece najpierw nadano nazwę Rio Santa Maria de la Mar Dulce, potem Maranon, od hiszpańskiego słowa marano, czyli gmatwanina, bo rzeka wiła się wśród wysepek. Tubylcy nazywali tą rzekę Paranaguazu, Guyerma, Solimoes. Nazwę Rio de las Amazonas nadał dopiero Orellana, po stoczonej bitwie z wojownikami Tupaja.

Jeden z okrętów należących do Vincenta Yanheza Pinzona lub Juana de Solis dopłynął do stałego lądu. Marynarz widząc górę krzyknął „En nombre de Dios, sea, companeros, que veo tierra firme” – „W imię Boże, mówię wam towarzysze, że widzę ląd”. Miasto nazwano Nombre de Dios, a wybrzeże na którym się wznosiła Tierra Firme.

1501
Vasco Nunez de Balboa na karaweli Rodriga de Bastiadasa wypływa w kierunku Hispanioli – czyli wyspy, na której obecnie znajduje się Haiti i Dominikana.  
Tam otrzymuje tzw. repartimento, czyli przydział gruntów wraz z grupą niewolników do pracy. Źle jednak zarządzał swoim majątkiem, popadał w długi i gromadził wokół siebie coraz większą grupę wrogów i wierzycieli.

Zgodnie z rozkazem królewskim prawo do broni mieli wyłącznie Kastylijczycy. Z biegiem lat ten przepis złagodzono.

Izabela – Królowa Hiszpanii, mając na uwadze ochronę Indian przed zamianą ich w niewolników, nakazuje, że Indianie z Nowego Świata są poddanymi i wasalami Królestwa Hiszpanii.

Ukazuje się Mapa Świata, autorstwa Juana de la Costy. Jest na niej między innymi zaznaczona Amazonka jako „Mar Dulce”.

1502
Komandor de Lares, Nicolas de Ovando, zostaje mianowany guberna­torem wyspy Hispanioli (dzisiejsze Haiti i Dominikana). On pierwszy stosuje repartimento

Gubernatorem miasta Santo Domingo na Hispanioli zostaje Nicolas de Ovando.

1502-II
Pizarro wyrusza do Nowego Świata, na wyspę Hispaniolę (obecnie Republika Dominikany i Haiti). Był członkiem ekspedycji dowodzonej przez Nicolasa de Ovando y Caceresa, nowego gubernator Hispanioli, mającej za zadanie przyspieszenie procesu kolonizacji, rozwoju ekonomicznego wyspy, ustanowienie trwałych struktur administracyjno-politycznych, polepszenie życia kolonizatorów i ewangelizacja Indian.

1502-1503
Gdy Krzysztof Kolumb nie uzyskał wsparcia u Jana II – Króla Portugalii, pieniądze na jego wyprawy wykładał Benedetti Centurion – kupiec, finansista i reformator systemu finansowego z Genui. Kolumb ponadto zarabiał sprzedając sternikom Hiszpańskim własnoręcznie wykreślane mapy.
Podczas ostatniej wyprawy Krzysztof Kolumb eksploruje wybrzeża dzisiejszego Hondurasu, Nikaragui, Kostaryki i Panamy.
Dopływa do ujścia rzeki Chagres (dzisiejsze Morze Karaibskie) oraz zakłada osadę Nombre de Dios.

1503
Założenie banku Casa de la Contrataclón „Dom Handlowy” w Sewilli, który miał monopol handlu z Indiami i który będzie normować stosunki z Nowym  Światem.
Nadzorowała także ruch ludności do Indii (dopiero od 1509 r.), prowadziła imienne listy osób udających się do Nowego Świata. Wśród zadań Casa de Contratación znajdowały się również: nadzór nad stanem technicznym statków opuszczających port sewilski, aktualizacja map żeglarskich, wydawanie specjalnych uprawnień dla żeglarzy na prowadzenie rejsów przez Atlantyk
Sewilla staje się „Portem Indii Zachodnich”.

Rodrigo de Bastidas odkrywa wybrzeże Darienu (Przesmyk Panamski).

Ponieważ korona hiszpańska uznawała za ważne pod względem prawnym małżeństwa zdobywców z kobietami tubylczymi, a także Hiszpanek z Indianami, wydano instrukcje królewskie, które nakazywały legalizować takie związki.

1504
Śmierć Izabeli Katolickiej.
W swoim testamencie przyznała jedynie Kastylijczykom prawa do udawani się do Indii Zachodnich i prowadzenia z nimi handlu, z wykluczeniem obcokrajowców, czyli wszystkich urodzonych poza Kastylią.

Alonso de Ojeda po powrocie na Hispaniolę wsławił się pokonaniem silnego lokalnego kacyka Caonabo, którego zamordował wraz z jego wojownikami.

1505
Alonso de Ojeda wypływa i w zatoce Darien, na obszarze dzisiejszej Kolumbii, zakłada osadę San Sebastian. Jednak by wszystko było legalne i za zgodą króla Ferdynanda Katolickiego, udał się do Hiszpanii. W San Sebastian pozostawia hiszpańskich kolonizatorów oraz – jako swojego zastępcę, nikomu jeszcze nie znanego Francisco Pizarra – który powoli rozpoczynał swoją rolę na arenie podboju Ameryki Południowej. Inne źródła podają że w osadzie pozostał 70 osobowy oddział dowodzony przez Pizarro.

1506-V-20
Umiera Krzyszfof Kolumb. Do dziś nie wiadomo, gdzie spoczywa jego ciało: na Hispanioli w Santo Domingo, w HAwanie, w Sewilli lub Genui 

1507
Niemiecki drukarz i kartograf Marcin Waldseemuller użył w swoim dziele „Cosmographiae introductio” nazwy Ameryka. W teksie opisywał krainę, jaką widział Americo Vespucci (dzisiejsza Brazylia) i na tej podstawie nadał tym obszarom nazwę Ameryka.
Określenie „Ameryka” miało powstać od imienia Amerigo Vespucciego, którego listy opisujące nowo odkryte ziemie wydano w 1507 roku, uzyskując ogromną popularność. W drugiej połowie XVI wieku termin „Ameryka” był już powszechnie stosowany. Jednak Hiszpanie oraz częściowo mieszkańcy państw włoskich używali określeń: Indie Zachodnie lub Nowy Świat.

Na obszarze dzisiejszej Hiszpanii, w okolicach Trujillo epidemia zdziesiątkowała liczbę ludności.

1508
Prawdopodobna data pierwszego wydania Amadisa z Walii.
Diego de Nicuesa dopływa do Veragua (Kolumbia).

W Hiszpańskim Burgos zostaje podpisany dokument zwany Capitulación de
Burgos. Jest to pierwszy polityczny podział ziemi na kontynencie amerykańskim, wykonany przez koronę hiszpańską, w wyniku czego powstały gubernatorstwa Castilla del Oro (obejmowała Panamę i Kostarykę, a jej gubernatorem został Diego de Nicuesa) i Nueva Andalucía (obejmowała Kolumbię i Wenezuelę, a jej gubernatorem został Alonso de Ojeda, który założył fort San Sebastián)

Na dworze króla Hiszpanii Ferdynanda Katolickiego Alonso de Ojeda uzyskał przywileje:

  • dla siebie do ziem leżących od przylądka Vela do zatoki Darien; nazwanych Nueva Andalucía (Nowa Andaluzja);
  • dla Diego de Nicuesa (swojego przyjaciela) do ziem leżących od zatoki Darien do przylądka Gracias a Dios (odkrytego w roku 1502 przez Krzysztofa Kolumba); nazwanych Castilla de Oro (Złota Kastylia).

Zaślubiny Diego de Colona (syna Krzysztofa Kolumba) i Maríi Álvarez de Toledo y Rojas. Ponieważ rodzina Marii była spokrewniona z królem, Diego liczył na otrzymanie przywilejów i tytułu gubernatora w Nowym Świecie.
Stryj panny młodej, książę Alba, zaczął zabiegać u króla Ferdynanda o nadanie Diegowi de Colón godności i urzędów w Nowym Świecie. Bartolomé de las Casas w swojej kronice wyraźnie zaznacza, że Diego otrzymał upragnioną funkcję wicekróla oraz tytuł admirała na skutek próśb ojca i stryja Maríi de Toledo. 

Amerigo Vespucci z Florencji zostaje Piloto Mayor, czyli Pierwszym Sternikiem Kastylii.

1509
Pizarro po pobycie w Sewilli dociera na Hispaniolę (obecne Haiti. Słowo haiti w języku tubylców oznaczało chropowatość). Po kilku miesiącach przebywania w Santo Domingo Pizarro dołączył do Alonso de Ojedy, który szykował wyprawę na Tierra Firme, czyli karaibskie wybrzeże południowego kontynentu. W tym okresie Ojeda za sprzeniewierzenie przynależnej koronie tzw. królewszczyzny (czyli części zdobytych łupów) stracił szacunek u biskupa Fonseco – szefa Urzędu Handlu Zaatlantyckiego. Otrzymał pozwolenie jedynie na kolonizację wybrzeża Kolumbii, ale tylko do zatoki Uraba, a tereny przez niego zdobyte miały się nazywać Nową Andaluzją.

Ojeda wraca na Hispaniolę, gdzie organizuje kolejną wyprawę. Jednym statkiem dowodzi Ojeda i wypływa pierwszy. Z Santo Domingo kieruje się do Cartageny (pierwotnie nazwaną Cartagena de Indias), by następnie płynąc do San Sebastian.
Dwie kolejne karawele, z prowiantem, dowodzone przez prawnika Martina Fernandeza de Enciso – przyjaciela Ojedy – miały wypłynąć na początku 1510 roku.
Sternikiem wyprawy Ojedy jest najlepszy pilot korony hiszpańskiej Juan de la Cosa – członków wyprawy jest prawie 300.

Pizarro przybywa z Hispanioli do Panamy.

Juan Ponce de Leon kolonizuje Boriquen (San Juan de Puerto Rico).

Król Hiszpanii wydał dekret o przymusowej pracy Indian w celu łatwiejszego ich nawracania (tzw. encomiendas)

Gubernatorem miasta Santo Domingo na Hispanioli zostaje Diego Colon. Pełnił funkcję Wicekróla – ale tytuł wicekróla był jedynie honorowy. Pierwsze wicekrólestwo Nowej Hiszpanii powstało dopiero w roku 1535, 9 lat po śmierci Diega i nie było powiązane z rodziną Colonów.
Wraz z nim pojawia się w Ameryce liczna grupa szlachetnie urodzonych dam, które towarzysząc Maríi Álvarez de Toledo y Rojas, małżonce wicekróla Diego de Cólona.
María Álvarez de Toledo y Rojas była córką Maríi de Rojas oraz don Fernanda de Toledo, który pełnił zaszczytną funkcję comendador mayor, czyli wielkiego komandora zakonu Santiago w mieście León. Don Fernando był blisko spokrewniony z królem Hiszpanii, Ferdynandem Katolickim – ich matki były siostrami, córkami don Fadrique Enriqueza.
Maríi w podróży do Santo Domingo towarzyszyły dueñie (matrony), a także panny szlacheckiego pochodzenia, jak też duże grono służących.
Kronikarz Gonzalo Fernandez de Oviedo opisuje, że przybycie tak licznej grupy kobiet przyjęto w Santo Domingo z wielką radością. Pisze on, że „chociaż niektórzy chrześcijanie żenili się ze szlachciankami indiańskimi, było wielu innych, którzy pod żadnym pozorem nie zawarliby z nimi małżeństwa, przez ich ograniczenie i brzydotę”. Dodaje, że przybyłe kobiety kastylijskie „bardzo uszlachetniły miasto Santo Domingo i wielu zamieszkałych tam Hiszpanów”.

Zakazano przebywania na Hispanioli żonatym, którzy w ciągu trzech lat nie sprowadzą swych małżonek.

1510
Prowincję Tierra Firme z uwagi na duże pokłady złota nazwano Castilla de Oro (Złoty zamek), ponadto Diego Nicuesa wybudował tam swój zamek.

Alonso de Ojeda założył Fortín de San Sebastián. Później został zastąpiony przez Martina Enciso.

Urodził się Gonzalo Pizarro, w Trujillo w Esrtemadurze

1510-II-28
W drodze do Calamar, wzdłuż wybrzeża Kolumbii, w potyczce z Indianami ginie niemal cały oddział – miedzy innymi Juan de la Cosa. Z 70 osobowego oddziału ocaleli tylko Alonso de Ojeda i Francisco Pizarro.
Po kilku dniach Hiszpanie w odwecie spalili osadę Calamar.

1510- wiosna
Wyprawa kieruje się do zatoki Uraba. Tu także dochodzi do walk z Indianami – giną kolejni Hiszpanie. Do Carobana gdzie obozowali Hiszpanie wódz Tiripi wysyła posłów. Ojeda z dziewięcioma Hiszpanami udaje się na spotkanie z wodzem. Jednak Tiripi i okoliczni wodzowie podejmują walkę z konkwistadorami.
Oddział czeka na przybycie wspólnika Martina Fernandeza de Enciso z posiłkami. Statki Enciso osiadają na mieliźnie. Do zatoki wpływa statek rzekomego kupca Bernardino de Talavera – ten jest jednak piratem. Ojeda zawiera układ, że zawiezie część oddziału i Ojedę na Hispaniolę, a Pizarro z resztą ludzi i dwiema brygantynami poczeka w Carobana. Jeśli po pięćdziesięciu dniach Ojeda nie wróci Pizarro miał przejąć dowództwo wyprawy.
Talavera oszukał Ojedę – w Santo Domingo uwięził Ojedę, zagrabił ludzi i statek.
Pizarro wypływa z zatoki na dwóch brygantynach – mając 60 ludzi kieruje się do Calamar. Wyprawa spotyka dwa statki Martína Fernándeza de Enciso – ten nie wierzy Pizarrowi i oskarża go o zdradę i ucieczkę od Ojedy.
Na pokładzie statku Enciso był upragniony przez załogę Pizarro prowiant oraz Vasco Núñez de Balboa, który znał ten region, bo brał udział w wyprawie Rodrigo de Bastidasa w 1501 roku. 
Ostatecznie uwierzył Pizarrowi, ale załoga zbuntował się przeciw Enciso i opowiada się za Vasco Nunezem de Balboa.

1510-IX
Balboa proponuje by kolonię założyć w okolicy Darien, po zachodniej stronie zatoki Uraba i dotrzeć do ujścia rzeki Tuira – jest to jednak teren Złotej Kastylii pod jurysdykcją Diego de Nicuesa.
Tam zakładają osadę o dość długiej nazwie – Santa Maria de la Antigua del Darien, którą skrócono do słowa Darien. Było to pierwsze Hiszpańskie miasto na suchym lądzie.

1511
Kazanie dominikanina Mentesinosa potępiające system bra­nia Indian w encomienda.
Nicuesa, po katastrofie na morzu koło Jamajki dostaje się do niewoli u Indian z Jukatanu.
Na Santo Domingo powstaje pierwsza Audiencia, czyli okręg sądowo-administracyjny podległy Wicekrólowi. Audiencje były jednym z fundamentów instytucji hiszpańskich w Ameryce. Były także trybunałem apelacyjnym oraz sądem najwyższej instancji dla spraw administracyjnych, obradującym na miejscu, w Ameryce. W jego skład wchodziło kilku lub kilkudziesięciu sędziów (oidores), a przewodził mu prezydent, będący na danym terenie najwyższym urzędnikiem królewskim. Poszczególne audiencje były podzielone na prowincje, na których czele stał gubernator. Podlegały mu municypia, czyli podstawowe jednostki administracyjne wśród społeczności hiszpańskich w Nowym Świecie.

Bunt wzniecony wśród założycieli osady Darien spowodował obalenie Encisa, i przekazanie dowództwa Balboi.
Balboa wysyła jedną z karawel do Hiszpanii, a na jej pokładzie uwięzionego Encisa. Karawelą dowodzi alkad Zamudia, przyjaciel Balboi, zaopatrzony w list do Króla Ferdynanda Katolickiego.
Kiedy Zamudia płynął ku Hiszpanii, Balboa wraz ze swym oddziałem, wsparty bronią palną i przywiezionymi z Hiszpanii psami, wytresowanymi do polowań na ludzi, podbijał okoliczne plemiona. Balboa – inaczej niż reszta konkwistadorów, wolał z tubylcami rozmawiać niż ich mordować. Jego talent organizacyjny sprawił, że wśród lokalnych kacyków zyskał zaufanie i wsparcie. I to właśnie od jednego z lokalnych wodzów – od Comogro, dowiedział się o odległej, bogatej krainie zwanej Biur, leżącej tam, gdzie słońce zachodzi.

Dwóch Portugalczyków: Antonia de Abreu i Francisca Serrao odkrywają Wyspy Korzenne (zwane Moluki).

Statek płynący z Darien na Hispaniolę dowodzony przez Juana de Valdivie zatonął. Uratowała się grupa siedemnastu osób, ale na szalupę nie zabrali prowiantu. Kilka dni dryfowali i  kilka osób zmarła z głodu. Gdy rozbili się u wybrzeży Jukatanu Indianie porwali ocalałych i złożyli ich w ofierze. Przy życiu zostawili tylko dwóch mężczyzn: Jerónimo de Aguilar i Gonzalo Guerrero. Po upływie jakiegoś czasu, gdy rozeszła się wieść o przybyciu nieznanych białych, Aguilar odnalazł i przyłączył się do wyprawy Cortesa, natomiast Guerrero, który uzyskał wysoką pozycję wśród społeczności indiańskiej, ożenił się i miał dzieci, nie zdecydował się wrócić.

Urodził się Francisco de Orellana, w Trujillo w Estremadurze, był dalekim krewnym rodu Pizarrów.

1511 – II połowa
Pół roku po tym, jak Zamudia odpłynął do Hiszpanii, Balboa otrzymał od niego list, w którym informuje go, że Enciso poskarżył się królowi winiąc Balboę o zdradę i rebelię. Król postanowił odebrać Balboi władzę i nakazał mu przybycie do Hiszpanii.

1512-I
Pedradias Davila (nazywany także Pedro Arias Avila) wypływa z największą do tej pory ekspedycją. 22 różnego rodzaju statki, ponad 1500 ludzi – między innymi Diego de Almagro i pierwszy du­chowny, Bartolome de Las Casas. Wartość wyprawy oszacowano na około 40000 dukatów

1512
Ogłoszenie Leyes de Burgos, czyli tzw. Praw z Burgos dla Nowego Świata. Król ogłosił w nich wolność dla Indian, nie znosząc jednak całkowicie pracy przymusowej, a tylko regulując czas jej trwania.

Juan Ponce de Leon odkrywa Florydę.

1513
Nawigator Juan Rodriguez z ekspedycji Diega de Lepe po raz pierwszy używa nazwy Rio Maranon w odniesieniu do Amazonki.

1513-IX-01
Balboa nie przejął się groźbami króla i w dniu 1 września 1513 roku wyruszył na wyprawę po skarb, kierując się na zachód. Towarzyszył mu kacyk Comogro wraz z 600 Indianami i 190 Hiszpanów.

1513-IX-26  (lub IX-25)
Po 26 dniach wędrówki przez lasy i góry, po kilku potyczkach z lokalnymi wojownikami, oczom członków wyprawy ukazały się wody nieznanego morza.
Na rekonesans Vasco Núñez de Balboa wysyła trzech zaufanych konkwistadorów – wiemy że był to Francisco Pizarro i Alonso Martin, trzeci nie jest znany z nazwiska.
Martin wskoczył do wody i jako pierwszy Europejczyk zanurzył się w Oceanie Spokojnym. Potem wrócili do San Juan de Acla.

1513-IX-29
Vasco Nuńez de Balboa i Francisco Pizarro wyrąbując sobie drogę przez las, przenosząc rozebrane na części okręty, przekraczają Przesmyk Panamski i stają na brzegu Oceanu Spokojnego w zatoce San Miguel.
Nuńez de Balboa ze sztandarem Kastylii i wizerunkiem Panny Marii wchodzi po pas do wody i mówi „Niech żyją wysocy i potężni królowie Kastylii. W ich imieniu biorę w posiadanie ciebie, Morze Południowe, i was, okoliczne rejony”.
Nadał jej imię Wielkiego Morza Południowego, a zatokę ochrzcił imieniem świętego Michała – patrona owego dnia. Wielkie Morze Południowe zawierzył koronie Hiszpańskiej.
Jednym z członków oddziału był Miguel Sanchez, który został niedługo potem zabity przez Indian.

1513-X
Mając przed sobą wody Oceanu Spokojnego Balboa rozpoczął 4-miesięczną żeglugę po okolicznych wyspach, dopływając do Wyspy Króla, Wysp Perłowych, wybrzeża obecnej Zatoki Panamskiej, Przylądka Błękitnego (Azuero) i Wyspy Coiby.
Napotkani Indianie informowali go o bogatym kraju Biru leżącym na południe.

1514
Do Santo Domingo przybywa Perdo Tinoco wraz z żoną Cataliną Bustamante, dwiema córkami i dwiema siostrzenicami. Catalina najpierw zajmowała się tworzeniem szkół, a po śmierci męża wypłynęła do Meksyku

1514-I-18
Wyprawa powróciła do Darien 18 stycznia 1514 roku. Triumfalny wjazd Balboi z licznymi skarbami – złotem, srebrem i perłami, zrobił na mieszkańcach duże wrażenie.
Balboa niezwłocznie odesłał na pokładzie jednego statku należną dla korony 1/5 część skarbu oraz list, w którym wyjaśnia królowi przebieg dotychczasowego podboju. By zyskać u Króla przychylność i zmazać złą opinię dodał do ładunku swoją część łupu.
Gdy raport i skarb dotarł na dwór królewski wywarły wielkie wrażenie i złagodził nieprzychylne nastawienie do Balboi – które przedstawił wcześniej Enciso. Za Balboa wstawił się między innymi doradca królewski biskup Burgos – mimo tego król Ferdynand Katolicki stał po stronie Encisa.

Król mianował Balboe adelanlado Morza Południowego i gubernatorem prowincji Coyba i Panama, ale gubernatorem Darien, czyli „Złotej Kastylii” został 70-letni Pedra Arias de Avila (nazywanym w kronikach także don Pedra Ariasa Davili) znanego jako Pedrarias.
Przybył do Nowego Świata ze swoją żoną Isabel de Bobadilla y Peñalosa, której towarzyszył wielki orszak szlachetnych panien i sług. Pedrarias był nie znany jeszcze na arenie podboju – ale był wpływowym bywalcem królewskiego dworu. Jego teść – Francisco de Bobadilla, był wysoko postawioną osobą na dworze Królów Katolickich.
Ich dwie córki wyszły za mąż: Maria za gubernatora Nikaragui Rodrigo Contrerasa, Isabel za gubernatora Kuby Hernanda de Soto.

1514-IV
Z Hiszpańskiego portu Sanlúcar de Barrameda wypływa ekspedycja Pedrariasa, która kieruje się do portu Castilla de Oro w Panamie (Złota Kastylia). Armada składa się z 19 statków i około 1500 żołnierzy. (lub 15 statków i 2000 żołnierzy).
Giermkiem Pedrariasa jest Gaspar de Marquin pochodzący z doliny Mendaro w Kraju Basków, był nieślubnym synem Martina de Grate.

Członkami ekspedycji są m.in. Gabriel de Rojas, Diego de Almagro, Bernalem Díaz del Castillo, Hernando de Soto, Enciso oraz Juanem de Quevedo (mianowanym przez króla nowym biskupem kolonii).

1514-IV-11
Armada Pedrariasa dopływa do portu Castilla de Oro (Panama)

1514-VII
Armada Pedrariasa dopływa do wybrzeża i zakłada miasto – port Santa María de la Antigua del Darién (Panama). Nunez de Balboa przekazuje władzę nowo przybyłemu gubernatorowi – Pedrariasowi Davila, skąd rozpoczął eksplorację wybrzeża Ameryki Środkowej.

1514 (brak danych)
Pedrarias Davila był skonfliktowany z konkwistadorem Vasco Núñezem de Balboa. Ułożone małżeństwo Balboi z María (córką Pedrariasa) miało załagodzić konflikt między nimi, ale nie doszło do niego, gdyż wcześniej Nuńez de Balboa zostaje aresztowany, a następnie stracony przez Pizarra na rozkaz Pedrariasa.

1515
Przychodzi na świat święta Teresa z Avila.

Alondo de Ojeda po stracie całego majątku, w nędzy umiera w Santo Domingo.

W sprawozdaniu Diego Colon używa nazwy Rio Maranon w odniesieniu do Amazonki.

Diego de Colon, gubernator Santo Domingo na skutek skarg i zażaleń na jego działalność zostaje wezwany do Hiszpanii przed oblicze króla Ferdynanda. Wszelkie obowiązki przejęła jego żona Maria. Colon powrócił dopiero w roku 1520.

Wchodzi w życie nakaz królewski, który dawał swobodę zawierania małżeństw bez względu na pochodzenie. Jedynym warunkiem było, aby zarówno mąż jak i żona wyznawali wiarę chrześcijańską. Ślub z tubylcami mógł się więc odbyć dopiero po ich ochrzczeniu.

1515-X-08
Juan Diaz de Solis wypłynął z Hiszpanii na trzech okrętach, by dopłynąć zachodnią droga do Wysp Korzennych i Japonii.
Płynął przez Teneryfę i wybrzeże Brazylii. Widząc że ląd skręca ostro ku zachodowi myślał że dotarł do końca kontynentu. Zadziwił go jednak kolor wody i jej słodki smak – nie było to Ocean, ale olbrzymia rzeka w której koryto wpłynął. Nazwał te wody El Mar Dulce – Morzem Słodkim.
Potem poznał łagodnych mieszkańców wyspy Martin Garcia i skierował się ku lądowi (dzisiejsze tereny miasta Colonia w Urugwaju)

1516-I-23
Umiera król Hiszpanii Ferdynand

1516
Wyprawy zbrojne Huayny Capaca na tereny dzisiejszego Ekwadoru.

Diez de Solis w poszu­kiwaniu „przejścia południowo-zachodniego” odkrywa Rio de la Plata.
Wrogo nastawieni wojownicy Charrua zabili Solisa i niemal wszystkich z oddziału  – trzech dostało się do niewoli Indian. Hiszpanie rzekę nazwali Rio Solis – na cześć zabitego kapitana, ale nie kontynuowali już podróży tylko powrócili do ojczyzny.
Teraz rzeka na nosi nazwę La Plata.
Wpis z kroniki: „Rozbitek z wyprawy Juana Díaza de Solísa z 1515 roku, Francisco del Puerto, znany pod zdrobniałą formą imienia Paquillo, spędził dziesięć lat w niewoli
Indian z dorzecza La Platy; służąc jako tłumacz i przewodnik Sebastianowi
Cabotowi”.

Na tronie Hiszpanii zasiada Karol I Hiszpański, z dynastii Habsburgów.

1516 (około)
Przychodzi na świat przyszły władca Inków Manco Inca.

1517
Umiera kardynał-regent królestwa Jimenez de Cisneros.

Francisco Hernandez de Córdoba odkrywa Jukatan.

Núñez de Balboa przeniósł się do Acla z 300 ludźmi i udało mu się przygotować materiały do budowy statków, korzystając z pomocy rdzennych mieszkańców i afrykańskich niewolników. Udało mu się dotrzeć do rzeki Balsas, gdzie zbudował cztery okręty. Płynął 74 kilometry po Pacyfiku, przemierzając archipelag Perłowy, a następnie wybrzeża Darién aż do Puerto Piñas, miejsca, gdzie było dużo tych owoców. Podczas tych wypraw dowiedział się o wielkim imperium leżącym na południe od tych ziem i o wielkich bogactwach, jakie ono posiadało. Aby móc podróżować do tych ziem o nieograniczonych bogactwach, wrócił do Acla, aby kontynuować budowę mocniejszych statków.
Jednak po powrocie do Acla Pedrarias pisał do Balboa listy w czułych słowach, żeby stawił się przed nim jak najszybciej i Balboa szybko się zgodził.

1517-11-XI
Karol I (późniejszy cesarz Karol V) wstępuje na tron Ka­stylii.

1518
Juan de Grijalva wypływa by badać okolice Jukatanu i dobija do wybrzeży Meksyku, ale nie może się tam utrzymać wobec nieprzyjaznej postawy plemion podległym Montezumie. Posłańcy Montezumy nie zdążyli się spotkać z Hiszpanami, gdyż Gijalva nie zdecydował się na rozpoczęcie podboju i akcji osiedlania. 

1519
Pedrarias Davila przenosi stolicę Tierra Firme do Panamy.

W połowie drogi, gdy Balboa płynła z Acla do Darien spotkał grupę mężczyzn dowodzonych przez Francisco Pizarro, który zatrzymał go na rozkaz gubernatora i oskarżono go o zdradę za próbę przejęcia władzy nad Pedrariasem oraz o próbę stworzenia odrębnego rządu na Morzu Południowym. Innym pretekstem Davili by  uwięzić de Balboe były rzekome działania przeciw królowi i zdrada Korony.

Karol I – Król Hiszpanii został koronowany na cesarza Świętego Imperium Rzymskiego. Przyjął imię Karola V i objął także Niderlandy, Sycylię, część Italii, wyspy na Karaibach, Panamę i Meksyk.

W wyniku konfliktu między Hiszpanią a Rzymem, Papież Leon X wyklął wbrew woli króla Karola V Hiszpańskiego Inkwizytora wraz z jego wszystkimi pomocnikami.

1519-I-12
W Acla odbywa się proces, w którym uznano Nuneza de Balboę winnym i stracono go wraz z trzema towarzyszami.

1519-VIII-10
Ferdynand Magellan, Portugalczyk w służbie Króla Hiszpanii, rozpoczął rejs do Wysp Korzennych, ale drogą zachodnią, czyli przez Ocean Atlantycki, a następnie wzdłuż wybrzeża dzisiejszej Brazylii, Urugwaju i Argentyny. W swojej armadzie miał pięć okrętów.

1519-VIII-29
Gonzalo Pizarro, ojciec Francisco Pizarra, otrzymuje od Króla Karola I udziały w zyskach z kopalń w Pampelunie (27% przez 4 lata). Tereny te obfitowały głównie w złoto, srebro, miedź, cynę, ołów oraz inne minerały.

1519-IX-09
Gonzalo Pizarro, ojciec Francisco Pizarra, odsprzedaje Juanowi Renie otrzymane udziały w kopalniach. Pismo podpisano w Pampelunie. Cena odsprzedaży wynosiła 16 dukatów czyli 6000 maravedis

1519 – 1521
Hernando Cortes podbija imperium Azteków na terenie współczesnego Meksyku.
Wiadomo, że w jego wyprawie brało udział kilka Hiszpanek: dwie siostry Diego de Ordaz, służące, gospodynie.
Cortés wyruszył na podbój Meksyku z polecenia gubernatora Kuby Diego Velazqueza de Cuéllar. Zdając sobie sprawę z bogactwa i znaczenia państwa, jakie przyszło mu zdobywać, Cortés postanowił odrzucić zwierzchność Velazqueza. Gubernator wysłał więc za buntownikiem karną ekspedycję na czele z Pánfilo Narvaezem. Była to duża grupa, składająca się z wielu mężczyzn i kobiet. Cortés wydał bitwę i pokonał Narvaeza – ludzie mu towarzyszący zasilili wówczas szeregi Cortesa.

Kupcy i bankierzy z Genui, Norymbergi, Florencji, krajów Habsburgów oraz miast Hiszpanii zaczęli interesować się Ameryką Południową i możliwością zysków z ewentualnych wypraw.

1520
Ekspedycja karna Gonzala de Ocampo do Cumana przeciwko Indianom, którzy wymordowali Hiszpanów, zwłaszcza fran­ciszkanów.
Las Casas podejmuje pokojową i rolniczą kolonizację tego obszaru.

Diego de Colon, gubernator Santo Domingo powraca z Hiszpanii, gdzie był wezwany przed oblicze króla Fernynada, z powodu licznych skarg

1520-IX
Epidemia ospy dociera do Meksyku i dziesiątkuje Azteków.

1520-XI-01
Ferdynand Magellan przepływa cieśninę, która odtąd nosi jego imię. Rejs rozpoczął 20 września 1519 z portu San Lucar na pięciu statkach. Do Hiszpanii po 3 latach i 14 dniach żeglugi powrócił tylko statek Victoria z 18-osobową, wyczerpaną załogą – Magellan zginął na Filipinach.

1520-XI-27
Magellan opłynął cieśninę, która teraz nosi jego imię (Cieśnina Magellana) i wpłynął na wody Oceanu – który nazwał Spokojnym.

1521-IV-27
W walce z mieszkańcami wyspy Macta na Archipelagu Filipińskim zginął Ferdynand Magellan.

1522
Bask Pascual de Andagoya przeprowadza rekonesans wybrzeży Kolumbii i Ekwadoru, północnych ziem imperium Inków. Przepływa 320 km wzdłuż wybrzeża i dopływa do rzeki San Juan na południowym wybrzeżu dzisiejszej Kolumbii (okolice Buenaventura). Andagoya zdobywa informacje, że na południu jest bogate państwo Biru lub Viru. Ze względu na swoją chorobę, głód, rany i wyczerpanie całej załogi zaniechał dalszej podróży i wrócił do Panamy.

Francisco Pizarro, Diego de Almagro i ksiądz, nauczyciel Hernando de Luque planują w Panamie wyprawę na południe do państwa Biru. Wyprawę finansuje Pedrarias, ale zastrzega sobie udział w 1/4 zysków.
Gubernator Pedrarias udzielił im niezbędnego upoważnienia i zadecydował, że Pizarro miał służyć jako dowódca wojskowy wyprawy (z uwagi na doświadczenie i umiejętności dowodzenie nabytą w poprzednich kampaniach w Ameryce Środkowej), Almagro miał być odpowiedzialny za administrację, zaopatrzenie i pomoc. Luque pozostanie w Panamie, dbając o finanse niezbędne w wyprawie. Początkowy wkład wyniósł 20 000 peso kastylijskich który najwyraźniej pożyczył Gaspar de Espinosa, skarbnik królewski w Panamie.

1522-II-07
Gonzalo Pizarro, ojciec Francisco Pizarra otrzymał 300 dukatów w złocie (równowartość 112500 maravedis) za udział w wojnie w Nawarra. Było to zapłata za dług jaki wobec niego miał Juan de Rena (dług Rena uznał pismem z dnia 25-XI-1521)

1522-lato
Do Meksyku przybywa żona Hernana Cortesa, Catalina Suárez „La Marcaida”

1522-VIII-31
W bitwie podczas oblężenia Araya zmarł od odniesionych ran Gonzalo Pizarro, ojciec Francisco Pizarro. Kroniki podają dwie przyczyny śmierci: postrzał z arkebuza w nogę lub strzał bełtem w oko. Został pochowany w kaplicy klasztoru San Francisco w Pampelunie, ale po kilkunastu latach syn Hernando przeniósł jego zwłoki do klasztoru Concepcionistas Jeronimas w Trujillo.

1522-IX-07
Po 37 miesiącach żeglugi – do portu San Lucar powrócił jedynie najmniejszy, zniszczony okręt „Victoria” z flotylli Magellana, z 31 osobową załogą, dowodzoną przez Juana Sebastiana Elcano.
Przywieźli oni do Hiszpanii cenny ładunek z dalekich wysp – 30844 kg goździków, gałki muszkatołowej, kwiatu muszkatołowego, cynamonu, imbiru i drzewa sandałowego. Wartość tego ładunku pokrył całkowicie koszty wyprawy Magellana.

1522-XI-02
Umiera pierwsza żona Hernana Cortesa, Catalina Suárez „La Marcaida”. Mówono, że chorowała na astmę i przyczyną śmierci był atak serca, ale istnieją przesłanki że została uduszona (miała siną szyję), bo chciała ograniczyć władzę męża i była zazdrosna o jego kochanki.
Cortez miał nawet proces, ale nic mu nie udowodniono.

1522-XI-14
Niektóre źródła nie zgadzają się z tym, że Gonzalo Pizarro (ojciec Francisca) zmarł w dniu 31 sierpnia, ponieważ odnaleziono jego testament datowany na 14 września 1522 roku, a podpisany w obecności notariusza Pedro de Mendozy w Pampelunie. Szacuje się, że w wyniku rany oka długo leżał, ale jego zdrowie się pogarszało.

1523
Portugalczyk Alejo Garcia, członek floty Juana Cabota, z kolonii hiszpańskiej w Rio de la Plata (Argentyna), przyłączył się do wyprawy wojowników guarani, którzy systematycznie plądrowali pogranicza państwa Inków. Badacze uważają, że Garcia dotarł jako pierwszy Europejczyk do terenów dzisiejszej południowo-wschodniej Boliwii i został pierwszym Europejczykiem który postawił nogę w Andach. Najprawdopodobniej była to wioska Tarabuco w górach Charcas. Podczas tej ekspedycji zdobył kilkadziesiąt kilogramów srebrnych przedmiotów, które przekazał Hiszpanom oczekującym na niego w forcie na wyspie Yuru-Miri. Garcia zginął i nie powrócił z tej ekspedycji.

1524
Umiera Juan de Fonseca – zarządca Casa de Contratación w Sewilli. Dlatego król Karol I Habsburg powołał Consejo de Indias (Radę do Spraw Indii). Organ ten miał zatwierdzać wszystkie decyzje władcy dotyczące polityk w Hiszpańskich koloniach.
W swych rękach posiadała całość władzy politycznej i administracyjnej na terytorium Indii; jurysdykcję cywilną i karną; była sądem najwyższej instancji; mianowała urzędników; przedstawiała biskupów; nadzorowała flotę, ekspedycje odkrywcze, gospodarstwa kolonialne, traktowanie Indian. Rada stała się najwyższym ciałem ustawodawczym, administracyjnym, sądowym i kościelnym, a odpowiadała wyłącznie przed królem. W jej skład powoływano najbogatszych i najbardziej wpływowych arystokratów.

Marcelo de Villalobos, sędzia Audiencii Królewskiej (Audiencia Real) na Santo Domingo uzyskał tytuł gubernator wyspy Cubagua, niewielkiej wyspa na Morzu Karaibskim, dziś należącej do Wenezueli. W testamencie przekazał rządy swej małżonce Isabel Manrique i dziedzicom. Ostatnia wola zmarłego została potwierdzona przez cesarza Karola V i władzę na wyspie sprawowała wdowa. Następcą Villalobosa została jego córka Aldonza Manrique

1524-IX-13 (inne źródła 1524-XI-14 lub 1524-X)
Po dwóch latach przygotowań pierwsza ekspedycja Francisca Pizarra wypływa z Panamy na statku „Santiago” na południe i bada wybrzeże Kolumbii. Na statkach odkupionych od Andagoya płynie 80 ochotników i dwa konie (inne źródło podaje 114 ludzi i 4 konie).
Eksplorowali Wyspy Perłowe, Puerto Piñas, Puerto de Hambre, Puerto de la Candelaria i Fortín del Cacique de las Piedras.
W innym źródle cytującym Francisco Lopeza de Jereza – pisarza i sekretarza Pizarra (czasem określanego imieniem Fernando López de Xerez), czytamy, że Pizarro wypłynął 14 listopada 1524 roku na statku „Santiago”, a wraz z nim około 80 Hiszpanów, kilku Indian i 4 konie.
Inne źródło podaje datę wypłynięcia jako 13 grudzień 1524 roku, w dniu Świętego Mikołaja. Wypłynęło 112 Hiszpanów, kilku Indian jako służba i 4 konie.
Inne źródło podaje, że 21 września 1524 roku do zatoki dopływają dwa statki. Na pierwszym Pizarro i 112 Hiszpanów, na drugim Almagro i 70 Hiszpanów. Zatokę nazwano San Mateo, imieniem świętego Mateusza – patrona tego dnia.
Po 60 dniach żeglugi w ciężkich warunkach – wiatry, deszcze i prądy morskie – dociera do osady (po 100 milach rejsu), gdzie w walce z Indianami ginie lub odniosło rany 22 Hiszpanów (jedne źródło podaje że zginęło 5), a sam Pizarro odnosi 7 ran. W zemście pali osadę i nazywa to miejsce Puerto Quemado „Spalony Port”. Zdobywa dużo złota i srebra, ale z uwagi na małą liczbę załogi zawraca i dociera do portu Chicama.
Pizarro dopływa do ujścia rzeki, wpływa w głąb lądu, ale nie widzi śladów życia, zawraca w trudnych warunkach. Zniszczony statek ze schorowaną załogą dopływa do nieznanej zatoki – potem nazwanej Puerto del Hambre „Portem Głodu”. Oddział penetruje wybrzeże przez 10-12 dni. Po naprawieniu statku Pizarro wysyła kapitana Gil de Montenegro na Wyspę Perłową po prowiant, a sam z nielicznym oddziałem zostaje na wybrzeżu i kontynuuje penetrację okolicy.
Po 47 dniach wraca Montenegro z zapasami żywności, a w między czasie około 20 Hiszpanów umiera z głodu i wycieńczenia. Płyną wzdłuż wybrzeża często schodząc na ląd. Dochodzi do kilku potyczek z Indianami (doskwiera brak broni palnej, Hiszpanie uzbrojeni są jedynie w miecze i kusze), ale Hiszpanie zdobywają dowody na istnienie kraju złota na południu. Oddział dopływa do Chicama, gdzie Pizarro i Almagro spotykają się w styczniu 1526 roku.
Przez ten czas Almagro w porcie przygotowywał drugą karawelę (lub brygantynę), która po kilku dniach z 70 osobową załogą rusza w ślad za Pizarro (lub 60 osobową lub 80 osobową). Almagro na statku „San Cristobal” dopłynął do osady Fortín del Cacique de las Piedras, gdzie w starciu z Indianami traci oko. Kroniki podają, że Almagro spalił wioskę, a miejsce to nazwał Pueblo Quemado.

Almagro dotarł aż do ujścia rzeki San Juan i wrócił na Wyspy Perłowe, gdzie dowiedział się, że Francisco Pizarro jest w Chichama i dołączył do niego.
Historycy ustalili, że w tym okresie wyprawa nie wyszła poza obręb dzisiejszej Kolumbii.
Ze 184 konkwistadorów teraz pozostało około pięćdziesięciu. Pizarro obawia się reakcji Pedrariasa, wysyła więc do Panamy Almagra wraz ze wszystkimi łupami.
Ostatecznie Pedrarias zażądał tytułem odszkodowania zapłaty 1000 peso w złocie. Za pozostały łup spłacono długi i wyekwipowano dwa nowe statki na kolejną wyprawę.

1525-IV-11
Gonzalo de Alvarado, który przebywał od roku na terenach Gwatemali i Salwadoru, zakłada w dolinie Las Hamacas miasto San Salvador.

1525
Epidemia ospy przesuwa się od Meksyku wzdłuż wybrzeża karaibskiego, po czym dolinami Kolumbii i Wenezueli dotarła do Andów.

W Hiszpanii król Karol I powołuje Radę do spraw Indii Zachodnich „Real y Supremo Consejo de Indias” – dawny hiszpański najwyższy urząd odpowiedzialny za administrowanie posiadłościami kolonialnymi, istniejący do 1834 roku. W radzie zasiadało od 6 do 10 członków mianowanych przez króla. Organ posiadał kompetencje ustawodawcze, wykonawcze i sądownicze. W XVIII wieku stracił na znaczeniu.

1525-IX-22
Instytucja Cedula Real w Logrono domaga się informacji o rezultatach podróży badawczej na „wybrzeżach Peru”. Po raz pierwszy w oficjalnych pismach pojawiło się określenie „Peru”.

1526
Bartolomé Conejo w Puerto Rico, a Juan Sánchez w Santo Domingo otrzymali licencję na wybudowanie domów publicznych. Decyzję uzasadniono koniecznością oddzielenia kobiet lekkich obyczajów od tych poważanych, aby na ulicach nie gorszyły swym widokiem uczciwych mieszkanek miasta.

Do Hiszpanii, na dwór królewski zostaje po raz drugi zawezwany Diego de Colon – gubernator Santo Domingo.

1526-II-23
W Hiszpanii umiera Diego de Colon, gubernator Santo Domingo, syn Krzysztofa Kolumba. Pozostawił żonę Marię de Toledo i siedmioro dzieci.
W swym testamencie wyznaczył on najstarszego syna, don Luisa, spadkobiercą tytułu admiralskiego oraz innych godności i dochodów. Natomiast Korona hiszpańska nie chciała przekazywać tak istotnej funkcji oraz ogromnego majątku w ręce kolejnego przedstawiciela rodziny Colonów, wolała dysponować nimi w dowolny sposób.
Spadkobiercy Kolumba rościli pretensje do wszystkich terenów już odkrytych lub mających być odkrytymi w przyszłości. Wobec ogromu tych terytoriów, władza oraz dochody nie mogły być skoncentrowane w rękach jednej rodziny. Było niemal pewne, że sukcesorom Kolumba nie uda się niczego wywalczyć.
Maria udała się do Hiszpanii by walczyć o swoje prawa do dziedzictwa – zabrała ze sobą córkę Isabel oraz syna Diega.

1526-III-10 (data negowana przez badaczy)
Francisco Pizarro, Diego de Almagro oraz Hernando de Luque podpisują formalną umowę handlową – Pakt Panamski zwany Pacto de Panama, tworząc przedsięwzięcie o nazwie Kompania Lewantu Compania de Levante – spółkę, której zadaniem będzie przeprowadzenie podboju ziem leżących na południe od Zatoki Panamskiej. Luque wniósł równowartość 200 tysięcy peso czyli 200 funtów złota w sztabach (w imieniu sędziego Gaspara de Espinozy i jego bogatej kupiecko-urzędniczej rodziny), a dokument podpisali de Luque i osoby szanowane w Panamie – w imieniu Pizarra i Almagra, którzy byli analfabetami.
Poza tym Pizarro cały czas przebywał na Wyspie Pereł i czekał na powrót Almagra.
Niektóre źródła podają, że Gaspar de Espinosa wyłożył 20000 pesos.

1526-III-10
Król Hiszpanii Karol V poślubił swoją kuzynkę Izabelę Portugalską. Dostała imię po babce ze strony matki, Izabeli Kastylijskiej, która była patronką Kolumba.

1526-IV-01
Król Hiszpanii Karol V widząc materialne i finansowe korzyści  wyprawy Magellana polecił organizację kolejnej wyprawy Sebastiano Cabotowi – urodzonemu w Genui żeglarzowi i kartografowi, pilotowi Hiszpańskiej floty królewskiej.
Sebastiano Cabot wypływa z Sewilli, mając pod swoją komendą 4 okręty i 600 ludzi. Płynęli najpierw szlakiem Solisa – czyli wzdłuż wybrzeża Brazylii, przez Morze Słodkie aż do miejsca gdzie zginął Solis.
Tłumaczem i przewodnikiem Cabota był rozbitek z wyprawy Juana Díaza de Solísa z 1515 roku, Francisco del Puerto, znany pod zdrobniałą formą imienia Paquillo, który spędził dziesięć lat w niewoli Indian z dorzecza La Platy.

1526-XI
Almagro wypływa na drugą wyprawę, która potrwa do jesieni 1527 roku.
W ekspedycji wzięły udział dwa statki „Santiago” i „San Cristobal” z 110 żołnierzami i kilkoma końmi. Pilotem został Bartolomeo Ruiz – żeglarz pochodzący z Moguer w Andaluzji.
Niektóre źródła podają, że wypłynęli pod koniec grudnia 1525 roku.
Gdy Almagro dopłynął do Pizarra łączna ilość żołnierzy wynosiła 160.

1526 wiosna (niektóre źródła podają, że do rzeki San Juan dotarli w styczniu 1527 roku, a na wyspę Gallo dotarli 3 czerwca 1527)
Dopłynęli do ujścia rzeki San Juan – gdzie dotarł w poprzedniej wyprawie Almagro.
Tam się rozdzielili. Almagro wrócił do Panamy po posiłki, Pizarro na 3 szalupach wpływa w głąb lądu, a Ruiz popłynął dalej na południe.
Ustalono że spotkają się za 2 miesiące.
Ruiz kierując się na południe minął wyspę Gallo, zatokę San Mateo, Atacames, dotarł do wioski Coaque. Jako pierwszy Europejczyk na Pacyfiku od północy przeciął równik. Na wysokości Ekwadoru przechwytuje Indian z Tumbez, płynących na tratwie z drzewa balsa – trzech Indian wziął do niewoli z myślą nauczenia ich języka hiszpańskiego. Otrzymali hiszpańskie imiona, używane zwykle w formie zdrobniałej: Francisquillo (potem zmarł w Hiszpanii), Felipillo i Martinillo. Na tratwie znajdowało się 20 indiańskich marynarzy i kilku pasażerów. Ponad połowa Indian dopłynęła do brzegu, a Ruiz puścił też pozostałych oprócz wspomnianej trójki.
Inne źródło podaję, że na pokładzie było 22 tubylców, ale 11 z nich wskoczyło do morza i uciekło.
Kronikarz Francisco de Jerez twierdzi, że Indianie pochodzili z miasta lub kraju o nazwie Calangane.
Ruiz wraca do ujścia San Juan – opowiada o bogatych i rozwiniętych osadach które widział wzdłuż wybrzeża. Niedługo potem powraca Almagro i cały oddział rusza na południe, płynąc wzdłuż wybrzeża – mijają wyspę Gallo, ujście rzeki Santiago, zatokę San Mateo, rzekę Esmeraldas i dopływają do osady Tacamez (inne źródła podają nazwę Atacames), należącej do państwa Puitu (inaczej Quito), podbitego przez Inków.
Poniżej osady Pizarro wraz z 80 konkwistadorami schodzi na ląd i kontynuuje marsz na południe. Ponieważ tereny robiły się coraz bardziej cywilizowane, a liczba Hiszpanów była mała, padła propozycja zawrócenia wyprawy do Panamy. Pizarro obawiał się powrotu, gdyż w Panamie czekali wierzyciele, u których pozaciągali długi.
Z powodu chorób, wycieńczenia i rozczarowania członków wyprawy dochodzi do sporu między Pizarro a Almagrem, ale sytuację opanowuje Ruiz.
Dlatego ponownie wysłał do Panamy Almagra, z misją organizacji nowego zaciągu ludzi, zaopatrzenia, koni i broni. Dochodzi do pierwszej sprzeczki pomiędzy Pizarro i Almagro. Rozdzielają ich urzędnik królewski Nicolas de Ribera i Ruiz.
Almagro wraca do Panamy, a Pizarro pozostaje na Gallo (Wyspie Koguciej). (inne źródła podają, że nastąpiło to w połowie 1527 roku)
W tym czasie w Panami dochodzi do zmiany gubernatora Tierra Firme. Pedrariasa zastępuje Pedro de los Riosa, który jest przeciwny kolejnej wyprawie.

1526-VIII- koniec  (lub 1527-VIII)
Na statku Almagra przybywa Pedro Tafur – urzędnik Riosa. Tafur miał sprawdzić oskarżenia, skierowane przeciw Pizarro i Almagro przez zbuntowanych uczestników wyprawy. List ze skargą przemycony był w zwoju tkanin, jakie Pizarro wysłał wcześniej do gubernatora Panamy. Jedno ze źródeł podaje, że informacje te przekazał Juan de Saravia pochodzący z Trujillo, ukrywając notatkę w zwoju bawełny lub w skarpetkach które sam wykonał.
Gdy Tafur dotarł na wyspę zastał 80 wycieńczonych Hiszpanów, z tym 20 umierających. Jego widok ucieszył chcących wracać do Panamy konkwistadorów.
Na wyspie doszło wtedy do znamiennej sceny. Pizarro narysował szpadą na piasku linię. „Towarzysze i przyjaciele, Po jednej stronie tej kreski jest głód, trud i wyczerpanie, może i śmierć. Po drugiej wygoda. Tu gdzie stoję jest Peru i bogactwa. Wybierajcie po której wy chcecie być”. Do Pizarra dołączyło 13 konkwistadorów (źródła podają następujące nazwiska):
Francisco Rodriguez de Villafuerte – przekroczył linię jako pierwszy;
Pedro de Candia – Grek, znawca artylerii,
Bartolome Ruiz de Moguer – pilot wyprawy,
Cristobal de Peraleta (lub Peralta) – pochodzący z Baezy,
Domingo de Soria Luce (lub Domingo de Soraluce),
Nicolas de Ribera de Olvera,
Nicolas de Rivera el Mozo
Agustin Zarate – skarbnik królewski,
Francisco de Cuellar,
Alonso de Molina – pochodzący z Ubedy,
Pedro de Alcon (lub Halcon),
Garcia de Jerez (lub Jaraen),
Anton de Carrion,
Alonso Brieceno (lub Briceno) – pochodzący z Benavente,
Martin de Paz (lub de Paez),
Alonso de Trujollo (lub Diego de Trujillo),
Juan de la Torre,
Andres Contero

Niejasna jest kwestia skarbnika wyprawy – jedne źródła podają, że był to Nicolas de Rivera el Viejo, inne że  – Agustin Zarate,
Ruiz, który przekroczył linię został odesłany z wyspy Gallo w celu pomocy Almagrowi w organizacji kolejnych statków, ludzi i zaopatrzenia.
Gonzalo Martin de Trujillo niedługo potem zmarł na wyspie Gallo i zastąpił go pilot i żeglarz Bartolome Ruiz.
Reszta z osiemdziesięcioosobowego oddziału wybrała powrót do Panamy, dlatego Pizarro nakłonił Tafura do układu. Tafur pozostawił Pizarrowi część zapasów, ale nie zgodził się by zawieść buntowników na inną wyspę. Wybudowali więc tratwy i dopłynęli do Wyspy, którą nazwali Gorgona od imienia potwora z greckiego mitu (odległej około 35 km od wybrzeża, jej powierzchnia wynosi 26 km).
Wyspa Gorgona została odkryta wcześniej przez Bartolome Ruiza, który nadał jej nazwę Felipe, na cześć króla Hiszpanii Filipa II. Potem ekipa Pizarra nazwała ją mianem Inferno, czyli Piekło. Inne źródła wskazują, że Ruiz odmówił im użyczenia małej łódki, ale podwiózł ich wszystkich do brzegu wyspy. Tam Pizarro i 13 ochotników miało zaczekać na posiłki, z jakimi miał przybyć z Panamy Diego de Almagro.

1527
Dekret króla Karola I, nakazujący wicekrólom, prezydentom audiencji, gubernatorom, kasztelanom, burmistrzom i kapralom by zawsze bardzo dbali o zaopatrzenie magazynów w broń, artylerię i amunicje, utrzymując ją w doskonałym stanie, gotową do użycia w stanie zagrożenia.

Armada Cabota skierowała się do ujścia rzeki dziś zwanej Parana, którą wówczas tubylcy nazywali Parana-Guazu, czyli Wielka Parana. Minąwszy ujście Cararana zbudowali w roku 1527 osadę Santo Espiritu, czyli pod wezwaniem Ducha Świętego. Była to pierwsza europejska osada na wschodniej części kontynentu.

Pedro de Alvarado, konkwistador, który brał udział w podboju Kuby, Meksyku, Gwatemali i Salwadoru, pomimo, że miał możliwość zawierać związki małżeńskie z licznymi Indiankami pochodzącymi z rodów arystokratycznych, zdecydował się poszukać prawowitej małżonki w Hiszpanii. Aby zyskać poparcie dworu pojął za żonę Franciskę, córę Don Pedra de la Cueva, admirała Santo Domingo i wielkiego komandora (comendador mayor) zakonu Alcántara. Francisca była bratanicą księcia Alburquerque.
Rywalem Pedra de Alvarado w staraniu o urzędy był jego dawny dowódca i towarzysz broni Hernán Cortés, którego druga żona Juaną de Zúñiga była również spokrewniona z księciem Alburquerque. Książę wolał jednak wykorzystać swe wpływy na rzecz Alvarado.

Francisco de Orellana jako 16-latek dociera do Panamy, początkowo walczy na terenie Nikaragui.

1527 koniec
Epidemia ospy obejmuję swoim zasięgiem terytorium Peru. Na początku 1528 roku wiadomość o zarazie dociera z Cuzco do Quito – miejscowości te dzieli 1600 km.

1528
Pedro de Alvarado żeni się francuską Beatriz, siostrą swojej pierwszej żony de la Cueva.
Po ślubie wracają do Nowego Świata w towarzystwie dziewięciu wysoko urodzonych panien oraz dużej liczby sług.

Hernán Cortés, zdobywca Meksyku, ożenił się w Hiszpanii po raz drugi. Jego wybranką była Juana de Zúñiga, krewna Alvara de Zúñiga, księcia Béjar, człowieka bardzo bogatego i wpływowego. Cortés miał nadzieję, ze książę stanie się jego patronem na dworze.

Rodziny bankowych rodów Welserów i Ehingerów stały się wierzycielami króla Karola V, gdyż otrzymały na poczet spłaty długu pozwolenie na podbój i kolonizację terenów Wenezueli, gdzie liczono na znalezienie złota. Docierało tam wielu Niemców z okolic Augsburga i Konstancji, którzy zajmowali Indiańskie osady, handlowali ich mieszkańcami i organizowali eskapady w głąb lądu (jedna z takich eskapad penetrowała dorzecze Orinoko poszukując El Dorado – 450 osób i 4000 indiańskich tragarzy). 

1528-III
Po siedmiu miesiącach (inne źródła podają że po 5 miesiącach) oczekiwania na Wyspie Gorgona z Panamy przybywa z żywnością i odzieżą statek wysłany przez Almagro, a pilotowany przez Ruiza. Z pośród trzynastu towarzyszy Pizarra trzech było ciężko chorowało a jeden zmarł.
Nowy gubernator Pedro de los Rios (pochodził z Kordoby) po pierwsze nakazał powrócić w czasie najbliższych 6 miesięcy, a po drugie nie zezwolił na werbunek konkwistadorów, dlatego Almagro przywiózł jedynie żywność, zaopatrzenie i kilku czarnoskórych i Indian. Wyprawa jeszcze tego samego dnia wypływa na południe kierując się wzdłuż wybrzeża Kolumbii i Ekwadoru. Dotarli na wyspę Santa Clara oraz do zatoki Guayaquil.

1528-III-28
Wyprawa Sebastiano Cabota skierowała się na północ i wpłynęła na wody Paragwaju, a następnie do ujścia rzeki zwanej przez krajowców Lepeta (Bermejo). Tu zacumował okręty a rzeką wysłał oddział zwiadowczy, który miał sprawdzić, czy tą droga można dotrzeć do krainy Biru. Oddział poniósł jednak wielkie straty w potyczce z wojownikami Payagua. 
Cabot podjął decyzje powrotu do osady Santo Espiritu.
Ponieważ u plemion Guarani zdobył wiele ozdób ze srebra, postanowił wysłać ten łup na jednym okręcie do Hiszpanii, a przy okazji poinformować o dokonaniach i poprosić o wsparcie.
Na skutek srebrnych zdobyczy, odcinek El Mar Dulce  – Morza Słodkiego, gdzie łączą się rzeki Parana i Urugwaj przemianowano na Rio de la Plata (Rzeka Srebrna).

1528-IV koniec
Wyprawa po 20 dniach dotarła do zatoki Guayaquil i pierwszego inkaskiego miasta Tumbez (Tumpiz) – Hiszpanie nadali u nazwę Nueva Valencia (Nowa Walencja). Kotwicę rzucono prawdopodobnie niedaleko małego portu zwanego dzisiaj Puerto Pizarro. Miasto Tumbez zrobiło wielkie wrażenie na Hiszpanach. Nawiązują kontakt z Tallan Chilimasa – kacykiem miasta. Odwiedza ich Inkaski dostojnik, przysyła dary, żywność i zaprasza do odwiedzenia miasta. Pizarro wysyła najpierw Alonso de Molinę i czarnoskórego tłumacza, ale nie wierzy jego opowiadaniom o cudownym i bogatym mieście. Ponownie wysyła Pedro de Candię (wysoki, z brodą, ubrany w kolczugę do kolan, hełm, puklerz i uzbrojony w miecz przypięty do pasa), który miał przyjrzeć się szczególnie fortyfikacjom. Opinia Candii pokrywa się z relacjami Moliny.

W Tumbez, wśród Indian Tallanes, na własną prośbę pozostaje dwóch Hiszpanów: Alonso de Molina i marynarz Gines (Inne źródło podaje, że na wyspie pozostało dwóch Hiszpanów: uciekinier Morillo i Bocanegra, który uzyskał zgodę).
Inne źródła podają, że statek opuścili oni dopiero w drodze powrotnej, gdy ekspedycja zawróciła do Panamy z ujścia rzeki Santa.

Inna wersja o posiadanych przez Hiszpanów tłumaczach mówi, że: gdy oddział Pizarra odbywał rozpoznaie terenów przybrzeżnych dotarł do obszaru na południe od Cabo Blanco i Tumbez, do doliny, którą Hiszpanie znali jako Poechos, na południe od Tumbez i na północ od głównej doliny rzeki Piura. Tam nakłaniał dwóch Indiańskich chłopców by zostali tłumaczami – jednego nazwali Felipillo, a drugiego don Martin.” Na północy Hiszpanie zebrali jeszcze dwóch chłopców. Jeden z nich zmarł niedługo potem w Hiszpanii. Drugi, don Juan, pochodził z Puertoviejo i prawdopodobnie nie mówił w języku keczua.

Pizarro zabiera trzech Indian, którzy wyrazili chęć nauki hiszpańskiego: Francisquillo, Felipillo i Martinillo. Pizarro zabrał ich z sobą do Hiszpanii, dokąd udał się po pomoc w organizacji i finansowaniu kolejnej wyprawy. Jego pobyt w metropolii trwał nieco ponad rok. Indianie osiągnęli w tym czasie niezły poziom znajomości kastylijskiego oraz nauczyli kilku Hiszpanów swojego języka. Kronikarze twierdzą bowiem, że podczas trzeciej – decydującej – wyprawy niejaki Hernando de Aldana rozumiał i mówił w języku keczua.

Krótko jeszcze płyną na południe, docierają do ujścia rzeki Santa, wszędzie widząc bogate osady. Zapada decyzja o powrocie do Panamy.

Zanim Pizarro zawrócił statki do Panamy, został zaproszony na ląd przez pewne plemię, żyjące w okolicy Puira. Wodzem tego plemienia była kobieta, żona kacyka Indian Tallanes, którą Hiszpanie nazwali Capullana. Pizarro wyznaczył jako delegatów następujących konkwistadorów: Pedro de Halcon, Alonso de Molina, Nicolás de Ribera el Viejo i Francisco de Cuellar. Jak głosi legenda, Capullana miło ich ugościła, ale dopytywała się dlaczego nie przybył do niej Pizarro. Dopiero po namowach, Francisco Pizarro zdecydował się odwiedzić plemię w następnym dniu – na tą okazje zorganizowano ucztę (jedli ryby, mięso, owoce, chleb, pili wino), tańce i śpiewy.
Pizarro dokonał tu zaślubin ziemi i poddał ją królowi Kastylii – Pizarro działał zgodnie z protokołem obowiązującym w Hiszpanii, czego nie rozumieli tubylcy.
Oczarowany wdziękami Capullany Hiszpan Halcon musiał być przez swoich kompanów siłą zabrany na statek, i aby nie uciekł do Capullany trzymano go pod strażą dopóki statek nie wypłynął na pełne morze.
Pizarro widzi bogactwo regionu, ale zdaje sobie sprawę, że z taką liczba ludzi nie może dojąć walki. Uczula współtowarzyszy, by traktowali tubylców z szacunkiem, pozostawili po sobie dobre wrażenie, nie wymuszali złota i srebra – mając na uwadze powrót w te strony z większą ilością żołnierzy, broni i duchownych dla chrystianizacji tubylców. Pizarro wykazał się tu dobrą dyplomacją.

1528-V
Do Panamy docierają w ostatnim dniu 2 miesięcznego ultimatum. Almagro zostaje w Panamie, a Pizarro udaje się do Hiszpanii, na dwór Karola V, by tam starać się o środki finansowe i pozwolenie na podbój odkrytych terenów.
Pizarro obawiał się że w Panamie wieści o widzianych bogactwach może skłonić innych do podboju tych rejonów. Dlatego szybko chciał udać się do króla i uzyskać dla siebie wyłączność na podbój.
Po dostaniu się na drugą stronę Przesmyku Pizarro wykupuje miejsce na żaglowcu i wypływa wraz z Pedro de Candia do Hiszpanii – nie był tam od trzydziestu lat. Almagro i Luque na poczet podróży udzielili mu pożyczki z kasy ekspedycji na kwotę 1000 pesos.

1528-IV koniec (lub 1528-V początek)
Huayna Capac wraca z wyprawy wojennej. Będąc około 240 km od Quito, niedaleko miasta Tumi (lub Tumibamba) – dzisiejszego Cuenca, w obozie wybucha epidemia ospy lub odry. W wyniku zarazy umiera wielu wojowników, kilku generałów, a także sam Inca.
Po śmierci ciało Huayna Capaca zostało zmumifikowane, a następnie przeniesione do oddalonego o 2000 km Cuzco w żałobnym orszaku. Ciało Inki ubrane w najlepsze szaty niesione było przez jego najbliższych: braci, kuzynów, synów i najważniejsze osoby w państwie. Przed żałobnym orszakiem szła inkaska armia niosąc złoty posąg Inki. Ciało Inki złożono w jego pałacu „Casana”, a dodatkowo w ofierze złożono setki członków jego świty, sług i kobiet oraz tysiąc lam.
W wyniku tej śmierci wybucha wojna domowa między jego synami: Huascarem (prawowitym następcą tronu rezydującym w Cuzco) i Atahualpą (mieszkającym w Quito młodszym bratem Huascara). Zaciekła walka, wyniszczająca i tak już osłabione przez zarazę państwo, kończy się zwycięstwem Atahualpy.

1528-VIII-03
Dochodzi do kilku walk pomiędzy armiami Huascara (dowódca Atoc) i Atahualpy (dowódcy: Quisquis, Chalcuchima, Ucumari).

1528-VII-03
Raport z podboju spisany przez Garcia de Jarena, który miał być przedstawiony na dworze królewskim w Hiszpanii.

1528-VII-25
Raport z podboju spisany przez Pedro de Candię, który miał być przedstawiony na dworze królewskim w Hiszpanii.

1529
Dochodzi do kilku walk pomiędzy armiami Huascara (dowódca Atoc) i Atahualpy (dowódcy: Quisquis, Chalcuchima, Ucumari).

Pierwsza bitwa pod Mocha (lub Mochacaxa) to sukces zwolenników Huascara.

W bitwie pod Ambato koło Quito zwyciężyły wojska Atahualpy.

Król Karol V nadał dla Diego de Ordasa (towarzysza Hernana Cortesa, pilnował jego interesów na dworze królewskim) pozwolenie na poszukiwanie bogactw krain na obszarze dzisiejszej Wenezuei oraz tytuł gubernatora Rio Maranon (tak nazywano wtedy Amazonkę)

W Saragossie Portugalia i Hiszpania podpisują drugi traktaty o podziale stref wpływów.
Na półkuli zachodniej linię podziału przesunięto na zachód tak, że obejmowała ona wschodnią część Brazylii należącą do Portugalii, na wschodniej południk przechodził przez najdalej wysunięty cypel Nowej Gwinei. Był to w przybliżeniu południk 50 długości zachodniej i 130 wschodniej.
Jeden z autorów pisze „Na mocy traktatu z Portugalią, zawartego w roku 1529 Hiszpania zobowiązała się nie szukać zdobyczy i nie żeglować po morzach położonych na wschód od niej i otaczających Wyspy Korzenne. Wobec zaś niedokładności ówczesnych pomiarów i map geograficznych linia rozgraniczająca morza – podlegające wpływom hiszpańskim i portugalskim – biegła na zachód od archipelagu odkrytego przez Magellana”.

Francisco Pizarro wraca do Hiszpanii z łupami zdobytymi w Tumbes. (lub w połowie 1528 lub w październiku).

Cesarz Karol V wydzierżawił niemieckiej rodzinie Welserom tereny dzisiejszej Wenezueli. Rodzina ta wysyłała w latach 1529-1546 w te rejony kilka ekspedycji.

Antonio de la Gama – jeden z sędziów na wyspie San Juan Baptista (dziś Puerto Rico) – poślubił Isabel Ponce, córkę Juana Ponce de León, który pełnił funkcję adelantado tej wyspy De la Gama otrzymał od cesarza Karola V tytuł tymczasowego gubernatora Złotej Kastylii. Po śmierci pierwszej żony, de la Gama ożenił się z bogatą wdową, Isabel de Cáceres.

1529-VI-01
Dekret królewski wydany w Toledo, na mocy którego ojciec Pedro Alonso z Zakonu Santiago miał przygotować akta wpisu Francisco Pizarra do Zakonu Rycerzy Santiago.

1529 polowa
W Toledo, gdzie wówczas przebywa 28-letni król Karol V z królową Izabellą, Pizarro prezentuje zdobyte w Peru bogactwa, ceramikę, tkaniny, hafty, wyroby ze złota. Towarzyszy mu Pedro de Candia, którego elokwencja i wiedza pomogły w pertraktacjach z członkami Rady Indii – pokazał mapę miasta Tumbes, którą sam sporządził.
Koszty wyprawy, liczone do momentu dotarcia do Tumbez Pizarro oszacował na kwotę 30000 złotych pesos.
Król zleca sprawę Radzie Indii, której przewodniczącym był wówczas hrabia de Osorno.

1529-VII-26
W Toledo podpisano dekret zwany „Capitulation de Conquista”, znany jest także pod nazwą „Capitulaciones de Toledo”, który stanowił, że zdobyte ziemie nosić będą nazwę Nowej Kastylii. Podbój ma mieć charakter ekonomiczny, a umowa określa terminy, prawa, obowiązki i podatki zdobywców, a także określa podział zdobytych dóbr.
Dokument pod nieobecność króla Karola I podpisała jego żona, regentka – Izabela Portugalska oraz notariusz królewski Juan Vasquez. Dodatkowo dokument poświadczyła Joanna Szalona – matka Karola I.
(W innym źródle znalazłem informację, że „podpisała ten dokument Królowa Elżbieta Portugalii, hrabia Osorno, García Fernández Manrique (prezydent z Królewskiej i Najwyższej Rady Indii) i dr Diego Beltran”.)
Korona miała otrzymywać 1/5 łupów. Pizarro otrzymuje dekretem poparcie dla planowanej próby podboju Peru. W myśl dekretu Pizarro zostanie gubernatorem wszystkich miast które zdobędzie i głównodowodzącym. Otrzymał prawo podboju i zasiedlenia prowincji Peru na obszarze sięgającym 200 lig (1126 km) liczonych wzdłuż tego samego wybrzeża od miasta zwanego Temumpalla (Santiago) na północy Ekwadoru do Chincha w środkowym Peru. Ustalenia zapewniały też Pizarrowi pensję 750 tysięcy maravedes rocznie, ale płaconych dopiero z uzyskanych łupów. Wyprawa miała wyruszyć w ciągu pół roku od wejścia kontraktu w życia. Pizarro miał prawo zakupu artylerii w Panamie, zabrania 25 koni z Jamajki (lub 25 koni i 25 klaczy) i 30 afrykańskich niewolników z Kuby (lub 50 czarnoskórych z terenów Hiszpanii, Portugalii i Wysp Zielonego Przylądka, z zastrzeżeniem że będzie tam 1/3 kobiet). Do Peru miał zabrać misjonarzy dominikańskich do nauczania Indian wiary katolickiej i urzędników. Otrzymał również środki finansowe na zapewnienie bezpieczeństwa każdej nowej kolonii oraz opłacenie burmistrzów, lekarzy i aptekarzy, 10 giermków i trzydziestu pomocników.
Otrzymał 300000 maravedis na artylerię i amunicję, 1000000 maravedis na budowę szpitala dla biednych oraz 30000 maravedis na pensję dla opiekuna statków (zajmujący się stolarką i uszczelnianiem).
Pizarro otrzymał 1000 dukatów rocznie, a Almagro 500 dukatów rocznie z tytułu 1/5 części zysków. Wszystkie posiadłości Pizarra w Tierra Firme, czyli tzw. Castilla de Oro, pozostały w jego własności. Otrzymał również w zarządzanie wyspę Flores, leżąca niedaleko Panamy.
Pozostałe ustalenia dekretu:
– Almagro – tytuł hidalgo, stanowisko gubernatora Tumbes (miasto miało przybrać nazwę Nueva Valencia del Mar del Sur), z pensją 100000 maravedis rocznie;
– Alonso de Luque – stanowisko biskupa Tumbes i tytuł Protektora Indian z roczna pensją 1000 dukatów;
– Bartolome Ruiz – tytuł Wielkiego Pilota Morza Południowego z pensja 75 maravides rocznie;
– Candia – stanowisko burmistrza Tumbes z pensja 60 tysięcy maravedes rocznie oraz licencję na produkcje armat;
– Francisco de Cuéllar – stanowisko Radnego Tumbes;
– Domingo de Soraluce – stanowisko Radnego Tumbes;
– Cristobal de Peralta – stanowisko Radnego Tumbes;
– każdy z tzw. „Trzynastki z Gallo” otrzymał tytuł Hidalgo i tytuł Rycerza Złotej Ostrogi, a niektórzy wynagrodzenie wypłacane ze skarbu królewskiego;

Na królewskim dworze Pizarro poznaje Corteza, zdobywcę Meksyku. Przed powrotem, w Trujillo, w rodzimym regionie Estremadura, rekrutuje grupę konkwistadorów, wśród których są jego przyrodni bracia: Hernando (29 lat), Juan (19 lat), Gonzalo (18 lat) i Pedro oraz krewny Francisco Martin de Alcantara (17 lat).

1529-XI-13
Hiszpański król Karol I wydaje certyfikat nadania herbu dla Francisco Pizarra. Dokument zawiera krótki opis jego osiągnięć dokonanych przed podbojem Peru:

  • na Hispaniolę udał się około dwadzieścia pięciu lat temu, gdzie wraz z Larii, gubernatorem wyspy pomagał w podboju tych ziem;
  • stamtąd udał się z Alonso de Ojeda do Tierra Firme, zwanej Castilla del Oro, i jako kapitan pomagał w podboju tych ziem;
  • wraz z Vasco Núñezem de Balboa odkrył Morze Południowe;
  • pomagał gubernatorowi Pedraria de Ávila w uspokojeniu wszystkich chrześcijańskich miast we wspomnianej Tierra Firme, czyli Urabá i Darién.

1529 II połowa
Pizarro w drodze z Madrytu do Sewilli zatrzymuje się w rodzinnym Trujillo. Uczestniczy we mszy w Kościele Santa Maria le Mayor (Świętej Marii),rozmawia ze znajomymi przedstawiając obfitości niezdobytych ziem i zachęca do uczestnictwa w wyprawie.
Namawia trzech swoich przyrodnich braci (synów Gonzala Pizarro) Juana, Gonzalo i Hernando Pizarro de Vargas, kuzyna Toledo, kuzynów ze strony ojca Juana Pizarro de Orellana, Martina Pizarro i Pedro Pizarro, przyrodniego brata matki Francisco Martina de Alcantara, kilku obywateli Estramadury, kilka innych osób. Namawia także dwóch braci ojca: Diego i Juana Pizarro Rodrigueza de Aguilar (Juan był mężem Aldony de Hinojosa i ojcem Diego Pizarro).

1529 koniec
Pizarro nadal przebywa w Sewilli organizując zaopatrzenia dla wyprawy na Morze Południowe, jak nazywano Pacyfik.
W mieście Betica Pizarro przedstawia raport z dowodu szlacheckiego przeprowadzonego wcześniej w Trujillo, celem przyjęcia go do Zakonu Rycerzy Santiago.

1530-I-26 (lub 1530-II)
Mała flotylla Pizarra (dwa okręty „Angela” i „Barbola” i jedna „zabra”, czyli mały żaglowiec, ma wypłynąć z portu Sanlúcar de Barramed (San Lucar) koło Sewilli do Panamy. Towarzyszą mu jego najbliżsi z Estramadury: sąsiedzi, kuzyni i bracia.
Z uwagi na złą pogodę statki czekają w porcie, ale gdy Pizarro dowiaduje się, że na statkach będzie przeprowadzona królewska inspekcja, wypłynął pośpiesznie na „zabrze” w kierunku wyspy Gomera (na archipelagu Wysp Kanaryjskich), a w porcie pozostawił dwa okręty dowodzone przez Hernanda Pizarro.
Hernando wypłynął z Sanlúcar de Barramed gdy poprawiła się pogoda i spotkał się z Francisco na wyspie Gomera. Potem wszyscy skierowali się do portu Nombre de Dios, wcześniej zawijając jeszcze do portu Santa Marta, gdzie gubernatorem był Perdo de Lerma. W tym porcie kilku uczestników ekspedycji uciekło, słysząc pogłoski o tragicznych warunkach życia na ziemiach, gdzie się udają.
W porcie Nombe de Dios Pizarro witany jest przez Almagra i Luque. Gdy Pizarro zdaje im relację z pobytu u króla i z uzyskanych tytułów oboje są rozczarowani – następuje początek niesnasek między Francisco Pizarro a Diego de Almagro. Almagro chciał wycofać swoje udziały.
Sytuację łagodzi Alonso de la Gama y Espinosa. Nakłania Pizarra, by wstawił się u Króla o zwiększenie przywilejów dla Almagra i nadanie mu tytułu Adelantado. Ponadto Pizarro przekazał mu 1000 złotych dukatów, zapasy, broń, konie oraz dwa statki.
W tym czasie do portu zawinęły dwa okręty