Polski ślad w historii Inków

Na zamku w Niedzicy żyje legenda, że w pogodne noce, przy pełni księżyca, na murach pojawia się duch inkaskiej księżniczki Uminy – zwanej także Jimeną. Skąd duch potomka Andyjskich książąt na polskim zamku?. 

Zamek w Niedzicy leży nad Dunajcem, który w początkach XIV wieku był naturalną granicą między Polską a Węgrami. Jego właścicielem był węgierski szlachcic Kokosz Berzeviczy, ale w biegiem lat zamek zmieniał właścicieli. Na początku XVI wieku przejęła go rodzina Zapolyów, a w latach osiemdziesiątych tego wieku przeszedł w ręce Horvatów de Palocsy.
Król Stefan Batory nadał rodzinie Berzevici tytuł inflandzkich baronów de Dondangen – pierwszy z rodziny Berzevicich, Marcin, przybył do Polski w świcie księcia Siedmiogrodu. W tamtym okresie na lewym brzegu rzeki, rozbudowano istniejącą wcześniej warownie w Czorsztynie. Potomek Kokosza, urodzony w roku 1698 Sebastian, uległ XVIII-wiecznej modzie poznawania świata, odbywając podróż do Wenecję oraz Ameryki Południowej, gdzie dotarł do peruwiańskiego Cuzco. Tam zafascynował się  urodziwą Indianką, pochodzącą z arystokratycznego rodu Inków. Sebastian poślubia Indiankę, a owocem ich miłości jest córeczka, której nadano imię Umina. Sebastiana bardzo zainteresowała historia dramatycznych losów rodziny ukochanej, która jednak przedwcześnie umiera. 

Kiedy Umina osiąga wiek umożliwiający jej zamążpójście, na terenach Peru trwa od 1780 roku inkaskie powstanie. Wydano ją za dostojnika Inkaskiego, także potomka królewskiego rodu, bratanka przywódcy ostatniego powstania Indian przeciwko hiszpańskiemu okupantowi – José Gabriela Condorcanqui y Noguera, zwanego Tupac Amaru II. U Hiszpanów wzbudziło to podejrzenia, że Sebastian stał się posiadaczem wiedzy o ukrytych skarbach Inków. 

W obliczu tego zagrożenia, w roku 1786 wywozi córkę Uminę, jej męża oraz kilku Indian ze szlachetnych rodów inkaskich do Wenecji, gdzie liczył na bezpieczne i spokojne życie (inne źródła podają, że przebywali we Włoszech w latach 1783-1797). W Wenecji Umina rodzi syna, któremu nadano imię Antoni (Antonio). Jednak Hiszpańscy agenci wyśledzili uciekinierów i w roku 1796 zasztyletowali inkaskiego księcia. Chcąc skutecznie chronić córkę i wnuka, w lutym lub marcu 1796 roku Sebastian Berzeviczy ukrywa ich w niedzickim zamku nad Dunajcem. Zamek zbudowany w XIV wieku przez Berzeviczych obecnie był w posiadaniu rodziny Palocsayów (w innym źródle określanych jako „rodzina Horvath z Palocsa”) – Hrabiego Andrzeja Horvatha de Palocsy i jego żony Agnieszki – dlatego Sebastian ubiegał się o jego odkupienie. 
Tam jednak, w niewyjaśnionych okolicznościach, przy wejściu do zamkowej kaplicy zostaje zasztyletowana Umina. Zwłoki Uminy pochowano pod boczną kapliczką zamku.

Agnieszka Horvath pisze list do ojców augustianów z Krakowa, by zaopiekowali się Sebastianem, proponując również adopcję małego Antonia, którego nazywa „cyganiątkiem”. Sebastian w obawie o życie wnuka wywozi go w okolice Brna, na Morawy – do Krumlova, oddając pod opiekę krawca i kościelnego – Wacława Benesza. 

21 czerwca 1797 roku, a więc w dniu największego inkaskiego święta nowego roku, na niedzickim zamku proboszcz ze wsi Frydman spisał testament – akt adopcji rocznego Antonia Tupaca Amaru Testament spisano w obecności przedstawicieli Prześwietnej Rady Emisariuszy Inków – których ilość nie jest jednoznacznie ustalona. Wykonawca woli Wacław Benesz zostaje zaprzysiężony przed krucyfiksem w zamkowej kaplicy składając jednocześnie swój podpis pod dokumentem. 

W końcowym akapicie testamentu zawarta jest informacja o sporządzeniu jego kopii w lingua keczua, czyli węzełkowym piśmie kipu. 

W Krumlovie małym Antonim opiekuje się ksiądz Luks, który udziela mu chrztu nadając jednocześnie nazwisko Benesz, co ma dodatkowo chronić go przez przed Hiszpanami. W rok po podpisaniu aktu adopcji Antoni zostaje wpisany do ksiąg parafialnych jako „Antoni Wacław” syn Wacława i Anny Benesz Berzeviczy. 

W tym okresie Sebastian przebywa w Krakowie, gdzie w wyniku odniesionych w pojedynku ran, umiera w klasztorze Augustynów. Antoni Benesz już bezpiecznie spędził resztę życia w Krumlovie, zostając jak przybrany ojciec krawcem. Ojciec jednak miał do niego żal, że zamiast pamiętać o rodzinie, interesował się francuska modą i niemieckim stylem życia. W spisanym w roku 1797 testamencie ustalono, że Antoni po osiągnięciu pełnoletności dowie się o swoim inkaskim pochodzeniu. Ten jednak w ogóle nie zainteresował się  swoja historią. 

4 maja 1826 roku Antoni zawarł w Brnie związek małżeński z Polką, Barbarą Rubinowską. Ze związku tego urodziło się ośmioro dzieci, trzy córki i pięciu synów. Większość dzieci zmarła w wieku niemowlęcym i jedynie syn Ernest dożył wieku dorosłego. 
Inne źródło podaje, że posiadali dwie córki i dwóch synów (Ernesta i Wilhelma).

20 marca 1877 umiera Antoni Wacław Benesz Tupac Amaru, chorując na cukrzycę. Pochowany zostaje 22 marca, lecz jego grobu już nie ma, bowiem prochy zostały złączone z innymi w zbiorowej mogile po likwidacji cmentarza w 1906 roku. Przed śmiercią zdążył przekazać synowi Ernestowi dokumenty i pamiątki rodzinne, nakazując mu nigdy do tej sprawy nie wracać. 

Ernest jednak bardzo się zainteresował pochodzeniem swojej rodziny i odbył podróż do Ameryki Łacińskiej. Był wykształcony, uzyskał tytuł inżyniera w dziedzinie wydobycia ropy. Jego podróżom sprzeciwiała się zarówno jego niemiecka żona, oraz syn Janusz, zawodowy wojskowy zupełnie nie zorientowany w historii swojego rodu. Dopiero kolejny potomek rodu Beneszów, urodzony w 1918 roku Andrzej powrócił do poszukiwań korzeni. 

Pogłoska głosi, że w roku 1934 dom Beneszów w Bochni odwiedziło dwóch tajemniczych ludzi, podających się za wysłanników żyjącej w Peru linii Benesz-Berzeviczy. Podobno proponowali wykupienie wszystkich rodzinnych archiwaliów i dokumentów. Andrzej Benesz odnalazł w klasztorze Augustynów w Krakowie dokumenty potwierdzające fakt, że jest prawnukiem Antoniego Benesza, spowinowaconego z potomkami inkaskich władców z Cusco. W roku 1946 – kiedy studiował w Krakowie na Uniwersytecie Jagiellońskim – odnalazł w kościele Świętego Krzyża testament i akt adopcji swojego pradziada. Dokument był przechowywany w okładce jednego z mszałów i nie figurował w żadnym oficjalnym spisie. Nieżyjący już ksiądz dr Andrzej Mytkiewicz przystawiając na dokumencie pieczęć „Sigillum Ecclesiae Parochial S.Crucis Cracovia” poświadczył jego autentyczność. W oparciu o ten dokument Andrzej Benesz rozpoczął poszukiwania dalszych inkaskich śladów i uzyskał pozwolenie na przeprowadzenie prac poszukiwawczych na zamku w Niedzicy. 

Wcześniej, bo w roku 1945 w Niedzicy pojawił się pierwszy kustosz zamku. Udało mu się odnaleźć archiwa Horvathów, w których znajdowały się informacje z okresu pobytu w Niedzicy uciekinierów z Peru. Dzięki tym zapiskom kustosz wpadł na ślad ukrytego na zamku skarbu. 

31 lipca 1946 roku, w obecności świadków (sołtysa Andrzeja Pukańskiego, plutonowego WOP Jana Kotowicza, szeregowców WOP Kazimierza Sitnego i Jana Sobkówki, leśniczego Stanisława Gołąba, przyjaciół Benesza: Romana i Krystyny Alfawickich, Krystyny Benesz, Aleksandra Bugayskiego) odnaleziono pod ostatnim stopniem schodów pierwszej bramy górnego zamku ołowiana tubę długą na 18 cm i na 3,5 cm grubą – schowana tam 150 lat wcześniej. Wewnątrz tuby znaleziono przeplatane rzemienie, czyli inkaskie kipu. Złote blaszki umocowane były na 12 końcówkach rzemieni. Na trzech z nich widniały napisy: Dunajecz, Vigo, Titicaca, co od razu rodziło domysły o miejscach ukrycia inkaskiego skarbu. 

Świadkowie złożyli pisemne sprawozdanie z tego wydarzenia. 

Z uwagi na to, że wszyscy świadkowie tego wydarzenia ponieśli w kolejnych latach śmierć, zrodził się mit o klątwie, jaka zawisła nad testamentem Inków. W niewyjaśniony sposób zginęli żołnierze WOP, a kustosz muzeum zamkowego utopił się w Dunajcu. 

Wszystkie archiwa w Polsce, w których można było odnaleźć informacje dotyczące okresu pobytu uciekinierów z Peru na zamku w Niedzicy zaginęły bez śladu. Ponadto dwie osoby z rodziny Salomonów pochodzących z Węgier, zaczęły prowadzić dziwne i tajemnicze poszukiwania na niedzickim zamku. Zginęły one jednak 9 października 1962, podczas pamiętnej katastrofy kolejowej pod Piotrkowem Trybunalskim. 

Do najbardziej tajemniczego wydarzenia doszło 26 lutego 1976 roku, kiedy na drodze między Koninem a Kołem w wypadku drogowym zginął Andrzej Benesz. Akurat dzień wcześniej, w wigilie szesnastych urodzin swego jedynaka, zapowiedział, jak ponoć nakazywała inkaska tradycja, przekazać tajemnicę rodu Beneszów-Berzeviczych. Andrzej Benesz był w tym okresie wysoko postawionym politykiem, Prezes Stronnictwa Demokratycznego, wicemarszałek sejmu PRL, prezes Polskiego Związku Żeglarskiego. 

W roku 1970, już jako wicemarszałek sejmu, zakupił ruiny zamku w Tropsztynie i rozpoczął jego 6-letnią penetrację w celu poszukiwania skarbów. W roku 1990 potomkowie Andrzeja Benesza odkupili zamek. 

Pod koniec 1975 roku z Andrzejem Beneszem umawia się na rozmowę Aleksander Rowiński zbierający materiały do swojej książki „Pod klątwą kapłanów” opisującej wątek inkaskiego skarbu w Niedzicy. 

Po trzech wstępnych spotkaniach, na wiosnę 1976 roku miało dojść do tego decydującego, podczas którego autorowi miały zostać przekazane bardzo interesujące materiały z archiwum rodowego. Do spotkania tego jednak nie doszło. 

Andrzej Benesz, zagłębiając się w historię swojego pochodzenia odkrył, że zmiana nazwiska z Berzeviczych na Beneszów dokonała się pod koniec XVII wieku. Uczyniła to Barbara de Krawar, Czeszka, która chcą ochronić się przed klątwą porzuciła męża, przeniosła się ze Spisza do Niemiec, gdzie zaczęła używać nazwiska Benesz. Drzewo genealogiczne Berzeviczych kończy się jednak na Antonim. 

Po sensacyjnym odkryciu w Niedzicy sam Benesz przestaje się interesować całą sprawą. Do dziś nie wiadomo co się stało z odnalezionym kipu. Według Benesza, odesłał je do Peru dla dokonania odpowiednich studiów, a jego żona, że jest ukryte gdzieś w górach. Zaginęły również oryginały dokumentów.
Jeszcze za życia, Benesz w rozmowie z podróżniczką Elżbietą Dzikowską stwierdził, że ma pewność, iż niektóre dokumenty odnalezione w kościele św. Krzyża były sporządzone w latach 90-tych XIX wieku we Lwowie. Stwierdził również, że wie gdzie znajduje się kipu, ale dla bezpieczeństwa tego nie ujawni.
Andrzej Benesz był w kontakcie z członkami swojej rodziny w Peru i Ekwadorze. Planował nawet budowę specjalnej łodzi do penetracji wód jeziora Titicaca.  

KALENDARIUM WYDARZEŃ DOTYCZĄCE POBYTU INKÓW W NIEDZICY

1246 – Herman i Rykolf I (synowie Rutkera) otrzymali od króla Beli IV potwierdzenie nadania wielkiego obszaru ziem na Spiszu

1330 – naczelny żupan spiski – Willermus Drugeth – wydziela na rzecz swojego brata Nicolausa część własnych ziem obejmujących zamki w Palocsa, Lublau i Nedecz. Zamek w Niedzicy Willermus Drugeth określa jako „novum castrum de Dunajecz” czyli nowy zamek z Dunajca.

1572 – Upada Vilcabamba – ostatnia stolica Inków, w której rządzi Tupac Amaru. Wicekról Francisco de Toledo zorganizował silną ekspedycje wojskową. Tupac Amaru zostaje pojmany i publicznie stracony. Podobny los dosięga jego najbliższych dowódców i arystokrację. Toledo wydaje rozkaz schwytania i zamordowania wszystkich członków rodziny Tupaca Amaru. Działania Toledo miały na celu zdławienie w peruwiańskim narodzie kolejnych ruchów wyzwoleńczych.

1670 – dobra do których należały zamek w Niedzicy, dwory w Falsztynie i Niedzicy oraz wsie Niedzica, Wyżne Łapsze, Łapszanka, Rzepiska i Czarna Góra – z uwagi na zadłużenie Michała Palocsay i jego niewypłacalność wobec wierzycieli (dług 30 000 florenów) – zostały oddane w zastaw Sylwestrowi Joanelly.

Pod koniec XVII wieku Czeszka Barbara de Karwan z rodziny Berzeviczy zmieniła nazwisko na Benesz. Chcą ochronić się przed klątwą porzuciła męża, przeniosła się ze Spisza do Niemiec, gdzie zaczęła używać nazwiska Benesz.

1702 lub 1703 – Przed portem w Vigo zostają zatopione hiszpańskie galeony ze zrabowanym z Peru złotem i srebrem. Kapitanowie tych statków podjęli decyzje o zatopieniu, by nie wpaść w ręce Anglików i Holendrów.
Jedna z hipotez głosi, że o wypłynięciu hiszpańskich statków poinformowali Holendrów i Anglików jacyś Indianie.
Wraki spoczywają na głębokości 200 metrów. Według współczesnych obliczeń, wartość zalegającego we wrakach skarbu wynosi ponad 100 milionów dolarów. Rząd Hiszpański powierzy 80% wartości skarbu za jego wydobycie. Wydobyciem tego skarbu mógł być zainteresowany po roku 1947 Andrzej Benesz, projektują w Szczecinie dzwon dla nurków i maski do oddychania pod wodą.

1770 – Niektóre źródła sugerują, że Sebastian Berzeviczy przygotowuje w Beskidzie Wyspowym schronienie dla przybyszy z Peru oraz miejsce dla skarbu Inków, który ma być przez nich tu przywieziony. Miała to być Jaskinia Zbójecka w Łopieniu – współczesne  badania speleologiczne jaskini nie potwierdziły tego.
Sebastian Berzeviczy miał być najbliższym współpracownikiem Inkaskiej arystokracji i zajmował się przygotowaniem struktury podziemnego państwa Inków w Europie.

4.XI.1780 – Jose Gabriel Condorcanqui, który przybrał imię Tupac Amaru II organizuje kolejne powstanie Inków. Powstanie upada, a Tupac Amaru II i niemal cała jego rodzina zostają straceni przez Hiszpanów. Hiszpańskie władze oraz instytucja Hiszpańskiej Inkwizycji rozpoczynają poszukiwanie pozostałych, ocalałych członków rodziny organizatora inkaskiego powstania.

Sebastian Berzeviczy udaje się do Rzymu. Najprawdopodobniej jego droga z Krakowa biegła przez Śląsk, Morawy, Karyntię, Tyrol i Wenecję. W tamtych czasach podróż dobrymi końmi z Niedzicy do Wenecji trwała około 2 tygodni, a z Moraw i Spiszu do Wenecji można było się dostać jedynie z wizą austriacką.

Sebastian Berzeviczy dociera do Peru, gdzie w powstaniu walczy po stronie Inków przeciwko Hiszpanom.

Sebastian Berzeviczy żeni się z Inkaską księżniczką Barbola Atahualpa Inca Ulloa pochodzącą z Quito – mają córkę Uminę Berzeviczy Atahualpa – urodzoną najprawdopodobniej w roku 1762.

Umina wychodzi za mąż za Andresa Tupaca Amaru – stryjecznego brata Tupaca Amaru II. Ślub musiał się odbyć między 1781 a 1873 rokiem.

Sebastian Berzeviczy zamawia mszę za zdrowie Anny Szneyder, żony „barona Wacława Benesza de Berzeviczy„.

1781 – upada powstanie Inków. Tupac Amaru II i jego rodzina zostają wymordowani przez Hiszpanów.

1782.VII.16 – ślub Wacława Benesza z Anną Szneyder

1786 – Jednymi z nielicznych ocalałych są Sebastian, Umina z mężem Andreasem i kilku przedstawicieli Inkaskiej arystokracji – uciekają do Europy. Znajdują schronienie w Wenecji, gdzie będą przebywać 11 lat – jednak cały czas tropią ich Hiszpańscy szpiedzy. Na pewno są w Wenecji podczas zamarznięcia laguny. Fakt ten miał miejsce w roku 1795.

1795 – pod koniec roku Umina w Wenecji rodzi syna – nadano mu imię Antonio.

1796 – początek roku. Kilka tygodni po narodzinach Antonia w Wenecji zostaje zamordowany Andres Tupac Amaru – mąż Uminy.
W bibliotece Museo Del Settecento Veneziano (Muzeum XVIII wieku Republiki Weneckiej) znajduje się wzmianka o treści: „zasztyletowano wieczorem Peruwiańczyka, wrzuceniu go do kanału, a napastnicy uciekli”.
Badacz i autor książki „Tajny zamek Niedzica” Maciej Bartków nie znalazł potwierdzenia istnienia takiej informacji w archiwum.

1796 luty lub marzec – Sebastian organizuje ucieczkę na Spisz, do zamku w Niedzicy nad Dunajcem. Wiadomo, że uciekli oni zanim Napoleon Bonaparte zdobył Wenecję – a fakt ten miał miejsce w roku 1797.
W bibliotece Museo Del Settecento Veneziano (Muzeum XVIII wieku Republiki Weneckiej) znajduje się wzmianka o tym, że Polak Berzeviczy z grupą ludzi odpłynął statkiem z wyspy Burano (niedaleko Wenecji). Po 14 dniach docierają z Wenecji do Niedzicy.
Badacz i autor książki „Tajny zamek Niedzica” Maciej Bartków nie znalazł potwierdzenia istnienia takiej informacji w archiwum.
Bartków twierdzi, że w Wenecji nie ma i nigdy nie było dokumentów potwierdzających zabójstwo Peruwiańczyka ani obecności tam Sebastiana Berzeviczego.

W Niedzicy zostaje zamordowana Umina. Najprawdopodobniej przez szpiegów Hiszpańskiej Inkwizycji. Zostaje pochowana w srebrnej trumnie „przepięknie” wykonanej.
Współczesne badania nie stwierdziły bytności trumny za zamku ani w jego okolicy.
Istnieje teoria, że trumnę odnalazła rodzina Palocsay, która otrzymała od Sebastiana Berzeviczy także pieniądze. Z tych środków finansowych mogli dokonać potem remontu zamku.
Jeśli Umina została pochowana pod kapliczną basztą, to narzuca się pytanie „dlaczego”? Po pierwsze – w tym okresie obowiązywał zakaz chowania zmarłych poza obszarem kościołów i cmentarzy. Po drugie – właściciele zamku posiadali własną kryptę pod kościołem, gdzie chowano zmarłych z ich rodu, jak i z rodziny Joanellich. Joanelli w tym okresie posiadali zamek i okoliczne wsie jako zastaw.
Może pochowano ją tak, by poszukujący jej Hiszpanie nie znaleźli trumny…?

Po śmierci Uminy inkascy goście opuszczają zamek. Hrabia Andrzej Polacsay dalej remontuje zamek.

Agnieszka Horvath, żona Hrabiego Andrzeja Horvatha de Palocsy pisze list do ojców augustianów z Krakowa, by zaopiekowali się Sebastianem, proponując również adopcję małego Antonia, którego nazywa „cyganiątkiem”. Sebastian w obawie o życie wnuka organizuje jego wywiezienie w okolice Brna, na Morawy – do Krumlova, pod opiekę krawca Wacława Benesza.

1797.VI.21 – w kaplicy na zamku Dunajec zostaje spisany „Akt adopcji Antonia Inkasa”, podpisany przez Wacława Benesza de Berzeviczy Barona de Dondangen w obecności Sebastiana Berzeviczy i przedstawicieli Prześwietnej Rady Emisariuszy Inków. Akt spisuje w języku łacińskim proboszcz parafii z Frydmana. Drugi egzemplarz spisano w inkaskim języku quechua.

Treść testamentu brzmi następująco: 

„Ja, Wacław Benesz de Berzeviczy, Baro de Dondangen, przysięgam wobec Męki Pańskiej, Prześwietnej Rady Emisaryuszy Inków i J.O. Strya mego Sebastyana, uczynionych dzisiaj uchwał ostatnich Prześwietnej Rady być kuratorem i rzetelnym wykonawcą. W szczególności obliguję się: 

PRIMO: Antonia Inkasa legitime wnuka J.O. Strya mego Sebastyana, sierotę jedną wiosnę liczącą, dla uchronienia go jak i edukacyi przystojnej za swego, wraz z małżonką mą przyjąć, takoż do ksiąg wpisać, jakoż nazwisko nasze, tytuł i splendor rodu mu dać, by tem pewniej pochodzenie rzeczonego Antonia zakryć, a od pościgu i prześladowców uchronić. Takoż obliguję się wydać rzeczonego Antonia na każde wezwanie Prześwietnej Rady Inków, albo Dziada Jego J.O. Sebastyana, uczynione mi koncesye sobie, jako przyrzeczono, zachowując. 

SECUNDO: Za obowiązek sobie biorę, gdyby żadne poselstwo rzeczonego Antonia Inkasa nie odebrało, a ten do swych leciech pełen szczęśliwie doszedł, wszystko o krwie i pochodzeniu Jego objaśnić, należny mu testament bez żadnej opieszałości oddać, a wagę testimonium i pieczę nad nim wyłożyć. Szczególnie obliguje się za zamysłem i życzeniem Prześwietnej Rady Antoniowi Inkasowi wiernie wyjawić powierzoną mi w onym jednie celu tajemnicę testamentu Inkasów, jako z trzech wieków i części złączonego. A to jako manu proporia dla pamięci i konfirmacyi pod dyktat zapisuję. Pierwszej od Inkasa Tupaca Amaru w Titicaca, dalej za sprawą Jego Pradziada pod Viga zatopionej i ultimo przez Prześwietną Radę Emisaryuszy Inków złożonych tu nieużytych sum. I tem w razie dojścia do leciech pełnych rzeczonego Antonia tak się obliguję to przedłożyć, by Go częścią tajemnicy, a wielką i słuszną sperandą całości tem łacniej dla testamentu odczytania, a spadku uzyskania do ojczyzny Jego zawieźć. Takoż gdy jechać będzie miał wolę, za obowiązek biorę spod władzy opiekuńczej uwolnić, do drogi dopomóc, jakoż ją i wskazać i expens przystojny dać, a ostrożność o życia i testamentu bezpieczeństwo zalecić. 

TERTIO: W razie, co Boże Chroń, śmierci Antonia testamentu nie naruszać, tajemnicy wiernie dochować, a na poselstwo stosowne czekać. 

QUARTO: Wolę Prześwietnej Rady szanując, wręczony mi testament jak największą mieć Relikwię, a w pierwszym czasie sposobnym, statim, bez żadnego przetrzymywania, w miejscu Prześwietną Radą upatrzonem, pod ostatnim stopniem pierwszej bramy górnego zamku, a nie kędyś indziej, manu propria ukryć, tajemnicy jak świętości strzec i nawet Samemu Inkasowi Antoniowi tylko wzywyż wymienionej okazyi Jego leciech pełnych zdać, a poszukiwań żadnych na własną rękę nie czynić. 

QUINTO: Grób Uminy, Sebastyanowej córki, a Antonia matki, pod basztą kapliczną w czułej mieć opiece, wystawienie Epitaphium do sposobniejszych dni zachowując. 

SEXTO: Na czas absencyi Strya mego Sebastyana obliguję się na ostrożnej mieć uwadze, umówiony i przyrzeczony przez Panów Horvathów Paloczayów w zamian za wypożyczone Im sumy, zwrot ongi bezprawnie rodzinie naszej odebranego gniazda naszego, zamku Dunajecz, któren to zamek my Sebastyan i Wacław Berzevicze, jako synów nie posiadający, deklarujemy z krwi naszej pochodzącemu Inkasowi Antoniowi na azyl bezpieczny, a akademiję uciekinierom i wygnańcom z Jego ziemi i rodu zapisać. 

SEPTIMO: Takiż dokument drugi, spisany w lingua kiczua podpisać i takoż dotrzymać, a zawierzony mi egzemplarz z największą troską i ostrożnością, a nie w domu, zachowywać. 

Zaprzysiężony wobec wzwyż wymienionych Anno Domini 1797 Die 21 Juny w kaplicy na zamku Dunajecz. Wacław Benesz de Berzeviczy Baro de Dondangen. Manu Propria 

Po spisaniu aktu przedstawiciele Rady Emisariuszy Inków mają pojedynczo przedzierać się do swej ojczyzny – do Peru. Nie ma jednak żadnej informacji, by ktoś z nich do Peru dotarł.

10.VI.1798 – Wacław i Anna Maria Beneszowie z Krumłowa na Morawach wpisują Antonia do ksiąg metrykalnych w Krumłowie jako swojego syna – nadając mu nazwisko Benesz. Chrztu Antonia dokonuje ksiądz Luks.

Z tego okresu pochodzą dwie przypowieść. Otóż góral z Kłuszkowic odnalazł wśród wapiennych skał na prawym brzegu Dunajca złote blaszki, którymi ozdabiał swój ubiór.
Inna przypowieść, mówi, że kilku proboszczów okolicznych parafii zdobiło kościoły złotymi blaszkami.

Sebastian Berzeviczy pojedynkuje się w siedzibie rodu Palocsay we Frydmanie. Ciężko ranny zostaje wywieziony do Krakowa, do klasztoru augustianów.

1797.VII.06 – w drodze na Węgry umiera w weku 99 lat Sebastian Berzeviczy. Taki dopisek istnieje rzekomo na odwrocie intencji mszalnej dla Anny Szneyder, żony Wacława.

20 lat po śmierci Sebastiana, czyli około roku 1818, hrabia Andrzej rozbudowuje i upiększa zamek, meblując go nowocześnie – na ówczesny lata oczywiście. Remont dotyczy całości budynku, głównie rozbudowywana jest część mieszkalna, dobudowane skrzydło, powstaje tak zwany Dolny Zamek. Skąd hrabia Andrzej miał tak ogromne fundusze by sfinansować rozbudowę? Być może były to pieniądze, jakie Sebastian przekazał Józefowi Palocsay w Wenecji – jako zadatek na zakup zamku, szykowanego jako schronienie dla uciekinierów z Peru.

1826.V.04 – Antonio baron Benesz Berzeviczi żeni się z Barbarą Rubinowską, córką oficera napoleońskiego. Ślub jest bardzo skromy, świadkami są kościelni.
Razem gospodarują majątkiem na Morawach

30 lat po śmierci Sebastiana, czyli około roku 1828 zamek odwiedza Seweryn Goszczyński – działacz polityczny, konspirator, zaangażowany w walkę z zaborcą, poeta i publicysta. Nie wspomina o inkaskich skarbach.

1828 – z klasztoru augustianów przeniesione zostały do Kościoła Św. Krzyża w Krakowie dokumenty rodzinne. Wybrano ten kościół, gdyż w tym czasie jego proboszczem był jakiś krewny rodziny. Ponadto wojska austriackie plądrowały dobra klasztorne i niszczyły zgromadzone dokumenty.  

50 lat po śmierci Sebastiana, czyli około roku 1848 zamek odwiedza Teodor Teudold Tripplin (Teodor Teuttold Stilichon Triplin) – żyjący w latach 1812-1881, absolwent Uniwersytetu w Królewcu, podróżnik, lekarz wojskowy, pisarz, badacz zamków i pałaców. Po pobycie we Włoszech i Hiszpanii przybywa na Spisz z chęcią odwiedzenia zamku w Niedzicy.
Najprawdopodobniej Tripplin i hrabia Palocsay spotkali się wcześniej we Włoszech.
Notuje, że zamek Czorsztyn leży w gruzach a zamek Dunajec jest w dobrym stanie.
Nie wspomina o inkaskich skarbach. Jednak po opuszczeniu zamku udaje się do Włoch, gdzie ginie w nieznanych okolicznościach.

1861 – prace remontowe na zamku W Niedzicy – między innymi otynkowano część murów wapnem.

65 lat po śmierci Sebastiana, czyli około roku 1863 zamek opisuje węgierski podróżnik.
W relacji czytamy miedzy innymi, że niektóre pokoje w zachodniej dolnej części nadają się do zamieszkania. Nie wspomina o inkaskich skarbach.

70 lat po śmierci Sebastianie, czyli około roku 1868 zamek zwiedza i obszernie opisuje Bronisław Gustawicz – członek Cesarsko-Królewskiego Towarzystwa Geograficznego w Wiedniu, wykładowca, podróżnik, geograf. W swoim artykule z 1881 roku pisze między innymi, że Stary zamek jest już bliski ruiny. Część zamku jest zamieszkała, w piwnicach znajdowały się więzienia. Gustawicz nie wspomina o inkaskich skarbach.

20.III.1877 – Antoni Benesz umiera, chorował na cukrzycę. Wcześniej przekazuje Ernestowi – swojemu najstarszemu synowi – dokumenty i pamiątki rodzinne, nakazując by nigdy do tej sprawy nie wracał, gdyż dziedzictwo to przynosi nieszczęście i prowokuje zło.

22.III.1877 – pogrzeb Antonia Benesza.

1906 – Likwidacja starego cmentarza w Krumłowie, na którym był pochowany Antonii. Wszyscy zostali pochowani w zbiorowej mogile na nowym cmentarzu.

1918 – urodził się Andrzej Benesz

1934 – W domu Beneszów w Bochni zjawia się dwóch nieznajomych, o „nie europejskim” wyglądzie. Przedstawiają się jako krewni rodziny Berzeviczych-Beneszów żyjących w Peru. Chcieli za wysoką cenę (Andrzej Benesz wspominał potem „ogromne jak na stosunki polskie sumy dolarów„) wykupić testament i całą dokumentację rodzinną jaką posiadał ojciec Andrzeja. Rodzina Beneszów nie wydała im żadnych dokumentów. Najbardziej sprzeciwiał się temu Andrzej – syn Beneszów.
Przyjezdni byli rzekomo wysłannikami wielkiego kapitału i latyfundiów Peru i Boliwii.

1937 – Nad jezioro Titicaca udaje się brytyjska ekspedycja pod kierownictwem prof. Gardinera, celem poszukiwania inkaskiego skarbu zatopionego w jeziorze. W skład ekspedycji wchodziło 6 naukowców: 3 zoologów, chemik, botanik i geolog.
Fundusze na wyprawę wyłożyło angielskie Royal Society, Muzeum Brytyjskie i specjalnie utworzone na tą okoliczność konsorcjum.
Brytyjczycy szacowali skarb na wartość 50 milionów funtów szterlingów.

1945 – Po wojnie, gdy zamek w Niedzicy nie był już własnością prywatną, wiele osób pracujących wcześniej na zamku opowiadało m. in. o chowaniu lub zamurowywaniu różnych rzeczy, o wykonywaniu prac murarskich, o wywożeniu skrzyń z porcelaną i kufrów z nieznaną zawartością.

1946 – Andrzej Benesz, który wówczas studiował w Krakowie na Uniwersytecie Jagiellońskim, w rodzinnych papierach odnajduje informację, że dokumenty rodzinne są w klasztorze augustianów w Krakowie. Tam dowiaduje się, że akt adopcji Antonia Inkasa został ukryty w okładce księgi mszalnej, na strychu parafii Świętego Krzyża w Krakowie.

Andrzej Benesz składa w parafii Św. Krzyża w Krakowie upoważnienie wydania dokumentu z 1797 roku.

16.III.1946 – dokument wystawiony przez Parafię Św. Krzyża w Krakowie, stwierdzający zgodność z oryginalnym tekstem „Aktu adopcji Antonia Inkasa”. Proboszczem Parafii Św. Krzyża był wtedy ksiądz dr Andrzej Mytkowicz – jedyny świadek odnalezienia przez Andrzeja Benesza dokumentu adopcyjnego. Ksiądz Mytkowicz uwierzytelnił Akt Adopcyjny Antonia pieczęcią „Sigillum Ecclesiae Parochial S.Crucis Cracovia” oraz swoim podpisem. Inne źródło podaje, że stwierdzenie zgodności wystawiono w marcu, a w nagłówku pisma znajdował się napis „Archiwum klasztoru” – słowo „klasztoru” było przekreślone i dopisane „parafii św. Krzyża”.
Oryginał dokumentu wypożyczony tylko by wykonać odpis nigdy nie wrócił do kościelnego archiwum i nikt go nigdy nie widział – oprócz Andrzeja Benesza.

2.VI.1946 – Andrzej Benesz zwraca się do Wojewódzkiego Urzędu Konserwatorskiego w Krakowie o pozwolenie na przeszukanie zamku w Niedzicy, poprzez usunięcie ostatniego stopnia schodów w celu wydobycia testamentu.
Ówczesnym wojewódzkim konserwatorem zabytków był Józef Dutkiewicz.
Prośbę swą uzasadnia chęcią „wydobycia ukrytego przez Sebastiana Benesza testamentu przeznaczonego dla mego dziada Antoniego Inkasa”. Zgoda taka była wymagana, bo zamek jako zabytek historyczny znajdował się pod opieką władz państwowych.
W prośbie Benesz zawarł jeszcze drugi punkt, w którym prosił o pozwolenie na zabicie deskami otworów okiennych, przez które woda zalewa wnętrze zamku. Benesz zaoferował się wykonać te prace na własny koszt.
Benesz otrzymał zgodę na wykonanie przeszukiwań przestrzeni pod schodami kamiennymi, prowadzącymi do zamku wyższego w Niedzicy.
Zgodę podpisał doc. dr hab. Józef Lepiarczyk – Zastępca Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków Urzędu Wojewódzkiego w Krakowie.
Benesz musiał jedynie wykonać odpowiedni protokół podpisany przez wiarygodnych świadków.

17.VI.1946 – W gazecie „Echo Krakowa” ukazuje się artykuł Jalu Kurka „Zagadka ruin naddunajeckiego zamczyska. Czy Niedzica kryje tajemnicę Inkasów?„. Był to pierwszy artykuł w polskiej prasie na temat skarbu Inków.
Redaktor Kurek otrzymał informacje dotyczące skarbu Inków w Niedzicy z Wydziału Kultury i Sztuki Urzędu Wojewódzkiego w Krakowie.

31.VII.1946 – Andrzej Benesz organizuje wyprawę do zamku w Niedzicy. Celem działań poszukiwawczych jest wydobycie testamentu.
Benesz wynajmuje ciężarówkę marki Chevrolet (inne źródło podaje że była to poniemiecka amfibia) i wraz z towarzyszącymi mu osobami udaje się na zamek. Prace rozpoczęto o godz. 11:45 a zakończono o 12:05.
Po odsunięciu jednolitego bloku skalnego, będącego ostatnim stopniem schodów pierwszej bramy górnego zamku – będącego jednocześnie progiem bramy – wydobyto ołowianą tubę o długości 18 cm i grubości 3,5 cm. Tuba na końcach była spłaszczona, pozawijana, zaklepana i ponownie zalana roztopionym ołowiem.
Na miejscu otwarto tubę i wyjęto z niej pęk zbutwiałych rzemieni, powiązanych w różnorodne węzły. Na 12 końcówkach doczepione były zaczerniałe blaszki. (Późniejsza analiza wykazała, iż było to 13- karatowe złoto, o ogólnej wadze około 8 gram). Na trzech z nich widniały napisy: Dunajecz, Vigo, Titicaca.
Benesz mówi potem, że kipu to były wąskie paski skór, na jednym głównym zwisały trzy pęki rzemieni. Pierwszy, średniej wielkości z blaszką z napisem „Vigo”, drugi, najkrótszy miał blaszkę z napisem „Dunajecz”, trzeci, najdłuższy z blaszką z napisem „Titicaca”. Wszystkie trzy napisy były wyryte w złocie nieudolnie. Na rzemieniach są węzły, co kilka z nich jeden większy jakby rozdzielający całość na części.
Na zakończenie próg umieszczono na pierwotnym miejscu i uprzątnięto ślady prac. Treść protokołu:

Prace właściwe zaczęto o godz. 11.45. Prowadzili je pod moim kierownictwem szeregowi W.O.P. Rozpoczęliśmy je od stwierdzenia, że ostatni stopień schodów pierwszej bramy górnego zamku (jak określa wspomniany dokument adopcji), będący właściwie progiem tej bramy, jest jednolitym blokiem skalnym, w którym wykuto próg o profilach (poziomych fugach) renesansowych, przechodzący w swej dolnej partii w płytę o surowym obrysie, stanowiącą część podłogi wnętrza wspomnianej bramy. Blok ten wpuszczony w wapnie pomiędzy podstawy renesansowych odrzwi bramy, był co najmniej od stu lat nie naruszony, wnioskując po stanie skruszenia zaprawy wapiennej, którą boki były zalane. Po jego odkopaniu z ziemi i gruzu, przystąpiono do podważania go w kierunku na zewnątrz bramy. Próg leżał na pokładzie z dzikiego kamienia i gruzu. Pierwszy przekop tego podłoża, rozpoczęty od lewej strony do przeciętnej głębokości 30 cm, nie dał rezultatów. Drugi, pogłębiający, rozpoczęty z przeciwnej strony, odsłonił nie zauważony w pierwszej chwili niewielki fragment ciemnego przedmiotu, przypominającego kawałek zmurszałej gałęzi. Dopiero w chwili rozpoczęcia trzeciego pogłębienia zainteresowano się rzekomą gałęzią, która okazała się długą na 18 cm, a na 3,5 cm grubą tubą, jak później stwierdzono ołowianą, na końcach spłaszczoną, pozawijaną i zaklepaną, a później, jak świadczą o tym zakrzepłe krople metalu, jeszcze raz roztopionym metalem oblewaną. Tuba ta była zupełnie sczerniała, miejscami rudawo przeświecająca. Po jej otwarciu (nożem uważnie odkrojono jeden z zaklepanych boków) ukazał się pęk zbutwiałych i jakby skwaśniałych rzemieni, powiązanych w różnorodne węzły. Rzemienie te na swych 12 końcówkach zaopatrzone były w sczerniałe blaszki. Później analiza wykazała, że jest to 13 karatowe złoto. Ogólna waga tych blaszek wynosi ok. 8 g. Było to bez wątpienia pismo kipu. Trzy wyraźnie odznaczające się grupy blaszek odnoszą się najprawdopodobniej do 3 części testamentu, o których wspomina akt adopcji. Dalsze poszukiwania pod progiem nie dały już rezultatów. Prace zakończono założeniem progu na jego pierwotne miejsce, usunięciem śladów robót oraz spisaniem i podpisaniem protokołu przez dziesięciu cały czas obecnych świadków. Protokół uzupełniono pieczęciami Gminy i Strażnicy W.O.P. Prace zakończono o godz. 12:05.

Podpisał: Benesz Andrzej 

Na protokole z dnia 31.VII 1946 roku podpisali się następujący świadkowie wydobycia testamentu:

• Andrzej Benesz – student z Krakowa;
• Aleksander Bugayski – przyjaciel Benesza;
• Roman Alfawicki – znajomy Benesza;
• Krystyna Alfawicka – znajoma Benesza, żona Romana;
• Krystyna Lucyna Pacuła- narzeczona Benesza;
• Andrzej Pukański – Sołtys wsi Niedzica + pieczęć sołtysa;
• Jan Kotwicz – plutonowy (lub porucznik), żołnierz 185 Strażnicy Wojsk Ochrony Pogranicza z Niedzicy + trójkątna pieczęć Strażnicy 185 WOP;
• Kazimierz Sitny – szeregowy, żołnierz 185 Strażnicy Wojsk Ochrony Pogranicza z Niedzicy;
• Jan Sobkówka (lub Sobków) – szeregowy, żołnierz 185 Strażnicy Wojsk Ochrony Pogranicza z Niedzicy;
• Stanisław Gołąb – Leśniczy.

Z wielu źródeł wiadomo, że Beneszowi towarzyszyła także grupa osób z z Ameryki Południowej – nie podpisywali się na protokole. Pisze się także, że przy wydobyciu kipu było kilku miejscowych chłopów i trzech funkcjonariuszy MO, natomiast nie było nikogo z urzędu konserwatorskiego.
Wraz z Aleksanderm Bugayskim w odnalezieniu kipu uczestniczyła także jego żona Barbara Prus-Bugayska – oboje byli przyjaciółmi Andrzeja Benesza. Aleksander wykonał kilka zdjęć, które podobno znajdują się w albumie rodzinnym, u Andrzeja Bugayskiego, syna Barbary i Aleksandra.

Działania Benesza budzą kontrowersje. W jaki sposób w czasach działań Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego (Powiatowy oddział znajdował się w Nowym Targu) mógł on, jako młody człowiek bezkarnie wydobyć, zabrać i wysłać za granicę takie artefakty?. W Polsce od dnia 1 marca 1946 roku obowiązywał „Dekret o rejestracji i zakazie wywozu dzieł sztuki plastycznej oraz przedmiotów o wartości artystycznej, historycznej lub kulturowej„.

Ciekawe jest jak w Polsce, inwigilowanej przez aparat radziecki mogła znaleźć się grupa przedstawicieli „Prześwietnej Rady Inków”?.

Ciekawy ślad kieruje nas do Szczecina. W roku 1946 po ucieczce Niemców pozostało tam wiele ciekawych zabytków i eksponatów historycznych. Między innymi zbiory Muzeum Etnograficznego i z prywatnej kolekcji etnologa Buschana – który posiadał kilka egzemplarzy kipu. Istnieją informacje, że eksponaty – w tym również i kipu „walały się po podłogach rozszabrowanego muzeum„.

Nie ma informacji, jakoby Benesz dokonał zabezpieczenia otworów okiennych w zamku – wykonanie tych czynności oferował wcześniej w prośbie skierowanej do Konserwatora zabytków. W samochodzie nie było narzędzi ani desek. Można przypuszczać, że propozycja zabezpieczenia zamku przed zalewającą wodą deszczową miała na celu wywarcie dobrego wrażenia na urzędnikach i otrzymanie zezwolenia.

Dziwi także fakt, że Benesz, który rzekomo nigdy na zamku nie był, od razu udał się w miejsce, gdzie znajdował się ukryty testament.
Podczas wydobycia tuby trzyma towarzyszące mu osoby w pewnej odległości – być może chciał podrzucić ołowiana tubę, który cały czas miał przy sobie.
Świadkowie twierdzili, że obserwowali to zdarzenie z pewnej odległości, a Benesz po wydobyciu nikomu tuby i kipu nie dał do ręki.

W tym dniu, a także w dniach poprzedzających prowadzone były na zamku i w jego bezpośredniej okolicy inwazyjne prace ziemne i wiertnicze.

01.VIII.1946  – Andrzej Benesz stwierdza, że w ciągu 24 godzin odnaleziony na zamku w Niedzicy testament został w Krakowie wręczony upełnomocnionym przedstawicielom z Ameryki Południowej.

Trudno określić faktyczne losy wydobytego kipy, gdyż sam Andrzej Benesz w różnych wywiadach i wypowiedziach podawał sprzeczne informacje:

• Wręczył przedstawicielom Ameryki Południowej celem jego zabezpieczenia i odczytania – wypowiedź Benesza z 02.08.1946
• Oddał przedstawicielowi Konsulatu jednego z krajów Ameryki Południowej dla zbadania i rozszyfrowania – wypowiedź Benesza;
• Do Ameryki Południowej wysłał fotokopię, a oryginał w zalutowanej tubie ukrył ponownie w Niedzicy – wypowiedź Benesza z 1947;
• Pierwsze trzy lata kipu leżało u nas w szafie – wypowiedź żony Benesza;
• Wciąż jestem posiadaczem zapisu węzełkowego – wypowiedź Benesza z 1962;
• Posłałem kipu do Peru, wcześniej wykonując dokładną kopię – wypowiedź Benesza z 1975;
• Posłałem kopie kipu do Peru – wypowiedź Benesz z 1975;
• Po śmierci Benesza jego spadkobiercy informują, że kipu znajduje się w cynowej skrzyni.

W literaturze są także informacje, jakoby kipu zostało niezwłocznie wysłane samolotem z Krakowa do Niemiec, do najwybitniejszych specjalistów od pisma węzełkowego lub zostało przechwycone przez agentów Związku Radzieckiego i przechowywane jest w Moskwie.

02.VIII.1946 – Wiele źródeł podaje w tym dniu zamordowano Andrzeja Pukańskiego – sołtysa wsi Niedzica, który był obecny przy wydobywaniu kipu przez Andrzeja Benesza.
Teoria ta jest fałszywa – Pan Andrzej zmarł w roku 1979, z przyczyn naturalnych w wieku 66 lat. W Niedzicy żył wraz z żoną Marią i pięciorgiem dzieci.

17.VIII.1946 – Benesz przedkłada protokół w Bochni. Przesyła go także do Wojewódzkiego Urzędu Kultury i Sztuki.

Kilka dni po wyjeździe ekipy po okolicy rozniosła się plotka o znalezieniu na zamku złota i wywiezieniu skarbu do Strażnicy WOP. W wyniku tego napadnięto na strażnicę i zamordowano żołnierzy – świadków wydobycia testamentu. Za zbrodnię podejrzewano tzw. Grupę „Ognia” działający na tych terenach oddział podziemia.
Teoria ta jest fałszywa – w Niedzicy zamordowano 3 osoby, ale byli to funkcjonariusze MO (Marzec, Starzyk i Ciunkowski), zastrzelono ich na posterunku Milicji rok po wydarzeniach na zamku – w nocy z 15 na 16 lipca 1947. Nie mieli oni nic wspólnego z wydarzeniami na zamku.

Andrzej Benesz spotyka się z Prezydentem Bierutem. Przedstawia mu plany wydobycia Inkaskiego skarbu z jeziora Titicaca. Planował oddać należną część rządowi Peru, resztę natomiast przeznaczyć do dyspozycji Polski Ludowej. Otrzymał od Bieruta pełną aprobatę.

Kustosz zamku w Niedzicy ginie w niewyjaśnionych okolicznościach. Jego ciało znaleziono w Dunajcu. Jest to fałsz. W Dunajcu utonął kustosz Olgiert Łotoczko, ale stało się w roku 1976.

11.IX.1946 – Konserwator Zabytków Województwa Krakowskiego – dr Józef Dutkiewicz wydaje polecenie zbadania prawdziwości informacji prasowych związanych z prowadzonymi na zamku poszukiwaniami dokumentów.
Józef Dutkiewicz napisał notkę w której informuje, że „faktycznie ktoś prowadził poszukiwania, wykonując otwory w różnych częściach muru wewnątrz zamku”. Otwory miały średnicę około 40 cm, a ich głębokość sięgała do dwóch cegieł.

15.VIII.1947 – W „Echu Krakowa” ukazuje się artykuł „W Bochni żyje posiadacz testamentu Inków„, którego autorem był Zbigniew Jaworski.
W artykule tym Andrzej Benesz twierdzi, że „góra” z Warszawy nakazała go aresztować pod zarzutem wyszabrowania zabytkowego obiektu. Przez jakiś okres był śledzony a jego rzeczy przeszukiwane. Fotokopie testamentu i kipu zostały wysłane do Ameryki Południowej do „bezpiecznych rąk” celem ich zbadania i odczytania. Benesz twierdzi, że zgodnie z wolą Emisariuszy Rady Inków testament ma spoczywać na dunajeckim zamku. Dlatego kipu ponownie schował w tubie, zalutował jej otwory i ukrył gdzieś na zamku. Na pytanie dlaczego potajemnie nie wydobył skarbu Inków, odpowiedział, że bał się prawno-administracyjnych konsekwencji ze strony peruwiańczyków. Dlatego działa jawnie, zgodnie z prawem, w oparciu o posiadane dokumenty.

XI-XII.1956 – w miesięczniku „Ziemia” ukazuje się w odcinkach artykuł „Problem niedzickiej legendy” autorstwa dr Anny Kowalskiej-Lewickiej (Uniwersytet Jagielloński, etnograf, antropolog, historyk). Pierwszy krytycznie nastawiony do tematu niedzickiego skarbu Inków.

27.II.1960 – urodził się jedyny syn Andrzeja Benesza.

23.III.1962 – „Echo Krakowa” publikuje artykuł Tadeusza Robaka „Tajemnica Niedzicy po 15 latach”. Autor prezentuje tu rozmowę z Andrzejem Beneszem jaką odbył w roku 1962. Benesz twierdzi, że podczas wizyty w ambasadzie peruwiańskiej w Londynie złożył oświadczenie, że w razie odnalezienia skarbu Inków żadnych pretensji natury materialnej nie zgłosi, a kosztowności przekaże na cele społeczne.
(Nie jest podana data wizyty Benesza w Londynie).
Ponadto Benesz stwierdza w tym artykule, że dokumenty odnalezione w kościele św. Krzyża w Krakowie nie pochodziły z XVIII wieku, lecz z II połowy XIX – co udowodniła ekspertyza grafologiczna. Benesz zauważa także, że kaplica o której wspomina odnaleziony dokument nie była jeszcze w owych czasach konsekrowana, czyli nie była poświęcona przez biskupa.
Benesz wspomina w tym wywiadzie o planowanym przez niego wyjeździe do Ameryki Południowej, który od dawna omawiał z peruwiańczykami. W Peru wiedziano o skarbie już przed 1905 rokiem, dlatego Benesz chciał na miejscu sprawę omówić i ewentualnie przystąpić do działania.
Na pytanie czy ma oryginał testamentu i kipu odpowiedział „tak, mam wszystko„.

1-2.VII.1962 – Kolejny artykuł redaktora Jalu Kurka o skarbie Inków. W czasopiśmie „Panorama Dziennika Łódzkiego” pisze „Testament Inków„. Wspomina w nim między innymi, że kilkukrotnie spotykał się z Andrzejem Beneszem oraz otrzymał kilka listów od niego – i od niego uzyskał cenne informacje. Andrzej Benesz informuje go, że prowadzi rozległą korespondencję z Ameryką Południową.

9.X.1962 – Późnym wieczorem doszło do katastrofy kolejowej na odcinku Piotrków Trybunalski – Moszczenica. Zderzyły się dwa pociągi: Ekspres międzynarodowy Sofia – Warszawa i Ekspres „Chopin” z Warszawy do Wiednia. Pośród 34 ofiar było małżeństwo Ewy i Laszlo Teleki, które przyjechało z Węgier by spotkać się po latach rozłąki ze swoimi dziećmi. Ewa była córką hrabiny Ilony Bethlen Alapi Salomon.
Małżeństwo Teleki miało prowadzić jakieś prace poszukiwawcze na zamku w Niedzicy. Teza ta okazała się fałszywa – ich wizyta była jedynie rodzinna.

1964 – Po wojnie pierwszym kuratorem w Niedzicy był dr Olgierd Zagórski – znany historyk sztuki, dyrektor Zamku w Niedzicy i długoletni pracownik Muzeum Watykańskiego, odbywał stypendium w Rzymie mając dostęp do archiwum Watykańskiego.
Zagórski w sprawozdaniu za pierwszy kwartał 1964 roku stwierdza, że odnalazł na zamku obszerną dokumentację zamkową i archiwum rodziny Horvath-Palocsay, którzy przez długi okres byli wcześniej właścicielami zamku. Wspomniane sprawozdanie znajduje się w kancelarii Muzeum Zamku w Niedzicy.
Odnalezione archiwum jednak zaginęło, a Zagórski zwolnił się z pracy i wyemigrował do Australii.
Wiadomo, że już po emigracji bywał w Madrycie przeszukując archiwa Hiszpańskiej Inkwizycji.
W niedługim czasie po odnalezieniu przez Zagórskiego archiwum rodziny Horvath-Palocsay, rozpoczęły się na zamku badania archeologiczne, mające na celu między innymi odnaleźć grób Uminy.

W Budapeszcie umiera Ilona hrabina Bethlen. Jej syn przeniósł jej ciało do Niedzicy i pochował na przyzamkowym cmentarzu w rodzinnym grobowcu Salomonów.

1970 – Andrzej Benesz (będący wówczas wicemarszałkiem sejmu), zakupił ruiny zamku w Tropsztynie i rozpoczął jego 6-letnią penetrację w celu poszukiwania skarbów. W roku 1990 potomkowie Andrzeja Benesza odkupili zamek.

11.VI.1971 – Andrzej Benesz otrzymuje list od Romana Szkaradka, który prywatnie był przyjacielem Jana Benesza, a zawodowo był kierownikiem Pomocy Archeologicznej w Nowym Sączu. Szkaradek informuje Andrzeja, że Ernest Benesz zakupił od archeologa prof. dr Franciszka Piekosińskiego kilkadziesiąt bardzo cennych i rzadkich monet. Piekosiński miał także przekazać Ernestowi dokumenty związane ze skarbem Inków w Niedzicy.
Szkaradek informuje także, że w roku 1912 dr Józef Żurowski – konserwator zabytków, prowadzący badania archeologiczne w rejonie Dunajca – opowiadał o skarbie Inków. 

1972.V – Andrzej Benesz udzielając wywiadu miesięcznikowi „Kontynenty” powiedział, że w okresie międzywojennym znajdowali się na zamku niedzickim ludzie poszukujący skarbów.

1975 – Rozpoczyna się budowa Zapory Czorsztyńskiej. Dyrektorem budowy był inż. Bolesław Kiper. Budowa obejmowała zespół zbiorników wodnych Czorsztyn – Niedzica – Sromowce. Główna zapora powstanie w Niedzicy pod zamkiem, druga w Sromowcach – jako zbiornik wyrównawczy, a trzecia na rzece Niedziczanka jako zbiornik rekreacyjny. Dodatkowe prace miały obejmować obwałowania w Dębnie i Frydmanie, zabezpieczenie wzgórz zamkowych Niedzicy i Czorsztynie oraz budowę siłowni o mocy 100 megawatów. Celem inwestycji było zgromadzenie wody pitnej spływającej z okolic Tatr oraz produkcja prądu elektrycznego.
Czy wybór właśnie tego miejsca na tak wielką budowę, nie był podparty chęcią łatwej penetracji okolicy w celu znalezienia skarbu?
Istnieje pewna opowieść, związana z początkiem budowy. Pod koniec lat 70 jedna z koparek nieopodal zamku zahaczyła łyżką o tajemniczą skrzynię zakopaną w ziemi. Skrzynia okazała się pełna złota. Już po kilku godzinach po skrzynię przyjechała specjalna delegacja z samej Warszawy. Skrzynię zabrano a operator koparki był kilkakrotnie przesłuchiwany przez Służby Bezpieczeństwa.

Pod koniec roku z Andrzejem Beneszem umawia się na rozmowę Aleksander Rowiński, zbierający materiały do swojej książki „Pod klątwą kapłanów” opisującej wątek inkaskiego skarbu w Niedzicy. Początkowo spotkali się 3 razy. Byli umówieni na kolejne spotkanie, na wiosnę 1976, na którym Benesz miał przekazać Rowińskiemu bardzo interesujące materiały z archiwum rodowego.

26.II.1976 – Andrzej Benesz ginie w wypadku samochodowym w Krzesinie pod Kutnem, na prostym odcinku drogi między Koninem a Kołem.
Jak głosi pogłoska Andrzej Benesz podczas narady w parlamencie został wezwany do telefonu. Po odbyciu krótkiej rozmowy natychmiast wsiadł do samochodu i wyjechał z Warszawy. Ponadto następnego dnia (27 lutego) przypadał dzień 16 urodzin jego syna – na kiedy Andrzej planował wtajemniczyć swojego syna w inkaskie pochodzenie rodziny.
Przebieg śledztwa został przez ówczesne władze utajniony – kierowca Benesza, pracujący w BOR od 15 czerwca 1963 roku starszy sierżant Adam Karczewski był pod wpływem alkoholu.
Jechali służbowym Peugeotem. Benesz siedział obok kierowcy – co było niezgodne z zasadami. Wyprzedzając stojący na poboczu samochód ciężarowy z naczepą zderzyli się z nadjeżdżającym z przeciwka pojazdem. Pojazd Benesza wbił się bokiem w ciężarówkę – Benesz zginął na miejscu, kierowca i funkcjonariusz BOR wyszli z wypadku bez urazów.
Karczewski wyrokiem sądu z dnia 27.X.1976 został skazany na 2 lata i 6 miesięcy pozbawienia wolności w zawieszeniu na 4 lata, zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych na 3 lata oraz grzywnę 20000 zł.

1976 – lato – Nowym kustoszem zamku zostaje Olgierd Łotoczko

1976.IX.13 – Zginął tragicznie konserwator zabytków i kustosz zamku Olgierd Łotoczko. Utonął w rzece Ihelum, która wpada do Indusu w górach Kaszmiru w Pakistanie.

27.I.1977 – Jalu Kurek odpowiada pismem na pytania zadane przez osobę interesującą się tematem Inków w Niedzicy. Z odpowiedzi na 16 zadanych pytań dowiadujemy się między innymi, że z księgi parafialnej Św. Krzyża w Krakowie wyrwano znacząca kartkę, a akta z Urzędu Konserwatora w Krakowie zniknęły. 

1987 – Zamek odwiedza Margit z domu Bethlen – córka ostatniej właścicielki zamku, z mężem Zsigmond Kende.

1995 – Margit z domu Bethlen – córka ostatniej właścicielki zamku ponownie odwiedza zamek w Niedzicy, tym razem z synami, już jako wdowa.

1997 – Zakończenie budowy zapory na Dunajcu w pobliżu zamku, tzw. Zapory Czorsztyńskiej. Utworzone Jezioro Czorsztyńskie zalało spore obszary ziemskie, być może zalewając miejsce ukrycia skarbu.

2021.V.19 – Badacz tajemnicy skarbu w Niedzicy Maciej Bartków umawia się na rozmowę z Andrzejem Prus-Bugayskim, synem Barbary i Aleksandra, świadków wydobycia kipu na zamku, przyjaciół Andrzeja Benesza. Pan Andrzej, który wówczas pracował jako kustosz w archiwum Instytutu Pamięci Narodowej, ostatecznie nie odpowiada na wysłane pocztą elektroniczną pytania i nigdy już nie kontaktuje się z Maciejem Bartkowem.

2021.IX.15 – Badacz tajemnicy skarbu w Niedzicy Maciej Bartków umawia się na rozmowę z Januszem Beneszem synem Andrzeja Benesza. Pan Janusz ostatecznie nie odpowiada na wysłane pocztą elektroniczną pytania i nigdy już nie kontaktuje się z Maciejem Bartkowem.

ZAMEK W NIEDZICY

Zamek w Niedzicy leży nad rzeką Dunajec – wzniesiony jest na wysokiej skale (najwyższy cokół skalny leży na wysokości 80 m nad poziomem Dunajca). Zamek, ponieważ leżał blisko wsi Niedzica, często mylnie był nazywany Zamkiem Nedeckim (Nedeczvar).
Wieś Niedzica (z niemieckiego Nedecz) leżała na Spiszu – górskiej krainie u podnóża Tatr. Od średniowiecza Spisz był podzielony między Polskę i Węgry. Polsce ostatecznie odebrany w roku 1769, co dało początek późniejszym rozbiorom. W okresie zaborów przez Spisz przebiegało wiele kurierskich szlaków.
Tereny na których położona była Niedzica leżały w tzw. Zamagurze, części Spiszu, która nigdy nie należała do Rzeczypospolitej. Jednak po I wojnie światowej, część Zamagurza z Niedzicą przyłączono do Polski.

Niektóre źródła podają, że zamek w stylu gotyckim wybudowała rodzina Dunajeckich. Ponieważ rodzina ta nie miała synów, zamek odziedziczyła Hedviga – urodzona w roku 1401 córka Dunajeckich. Ponieważ Hedviga poślubiła Petrusa Berzeviczy zamek przeszedł w posiadanie rodu Berzeviczy. Ta informacja  jest najprawdopodobniej nieprawdziwa. Jeśli Hedviga urodziła się w 1401 to ślub z Berzeviczym musiał się odbyć co najmniej po 1420 roku. Tymczasem wiemy że już w 1412 właścicielem zamku był Piotr Schwartz de Berzeviczy.

Zamek w dawnych czasach nazywano Arx Dunajetz lub częściej Castrum Dunajecz.
Dziś zamek wybudowany na początku XIV wieku nazywamy zamkiem górnym. Owalny zarys skały rozszerzający się na zachód obejmował: część mieszkalną (od południa i wschodu), wewnętrzny mały dziedziniec ze studnią (kutą w skale na głębokość 90 m.), wieżę mieszkalno-obserwacyjną (w północno-zachodnim narożniku) oraz część niemieszkalną (kaplicę z kryptą pod podłogą, lochy więzienne, skład broni i skład żywności). Pomieszczenia mieszkalne znajdowały się tylko na piętrach. Mury wykonano z czerwonego i szarego wapienia krynoidowego na zaprawie wapienno-piaskowej, a dachy kryte były gontem. Pomieszczenia ogrzewano tylko za pomocą kominków, a wentylację, dopływ świeżego powietrza i światła zapewniały tylko nieduże okna Wejście z mostem zwodzonym znajdowało się od południa, ale z powodu stromizny skalnej dojść do zamku górnego można było jedynie piechotą.
Pod koniec XVI wieku rozbudowę i odnowienie zamku podejmuje nowy właściciel – Jerzy Horvath z Palocsy. Rozbudował pomieszczenia mieszkalne, przy murze obwodowym zachodnim wzniesiono 3-kondygnacyjny trakt mieszkalny (między basztą okrągłą a bramną). Wybudował zamek dolny: 2-kondygnacje (piwnica i mieszkalna), trakt mieszkalny zachodni (parter i piętro), rozbudował zewnętrzne mury zamku dolnego. Wybudował zamek średni: łączący trakt mieszkalny zachodni i obejmujący pomieszczenia mieszkalne od południa na wysokości I piętra. Baszta w północnym narożniku stanowiła punkt obserwacyjny i obronny.
W latach 1670-1770 pod władaniem rodziny Giovanellich zamek podupada. Pod koniec XVIII wieku zamek znów wraca do rodziny Horvathów. Około 1820 Andrzej Horvath wykłada duże pieniądze na renowację i przystosowanie do celów mieszkalnych. W zamku dolnym obniżono trakt mieszkalny obniżono o piętro (dla celów mieszkalnych pozostały tylko parter).
Po pożarze w połowie XIX wieku odbudowują go Salomonowie – nowi właściciele.
Obecnie zamek górny znajduje się częściowo w ruinie – zachowały się dwie kondygnacje izb więziennych i leżąca nad nimi kondygnacja mieszkalna. Przytykają one do wieży czworobocznej i przykryte są sklepieniami z miejscowego kamienia warstwowego.
Zamek dolny obecnie posiada tylko dwie kondygnacje (piwniczną i mieszkalną).

1300 – spisano akt nadania praw Zamku Dunajec.

1320 – spisano akt nadania wsi Niedzica i Frydman. Kokosz z Brzozowicy sprzedał za 100 grzywien swojemu bratu Janowi oraz Michałowi (synowi Jana) ziemię Frydman oraz wsie Niedzicę, Kacwin i Frankową nad potokiem Niedzicą, a także las po obu stronach Białki, od Dunajca aż do źródeł rzeki.

Niektóre źródła wskazują, że zamek musiał być wybudowany po 1320, a jego budowę prowadził Jan Berzeviczy lub Rykolf Berzeviczy, synowie Jana.

1330 – Willermus Drugeth – naczelny żupan spiski, wydziela na rzecz swojego brata Nicolausa, część własnych ziem obejmujących zamki w Palocsa, Lublau i Nedecz. Zamek w Niedzicy jest przeze niego określany jako „novum castrum de Dunajecz” czyli „nowy zamek z Dunajca”.

1412 – 1425 – w tym okresie właścicielem zamku na pewno był Piotr Schwartz de Berzeviczy (Peter Schwarz de Berzeviczy) z Łomnicy, podskarbi króla Zygmunta Węgierskiego.

1431 – wojska husyckie które zniszczyły pobliski klasztor Kartuzów w Lechnicy, nie zaatakowały zamku niedzickiego. Może to świadczyć o jego dobrych walorach obronnych.

1433 – wojska husyckie ponownie atakują Spisz i ponownie nie nacierają na zamek

1439 – właścicielem zamku jest Jan Schwartz (Joannes Schwarz de Berzeviczy) – syn Piotra.

1470 – umiera Jan i zamek przechodzi w posiadanie Emeryka Zapolyi, żupana spiskiego. Planuje rozbudowę zamku, ale z powodu ukształtowania skalnego nie można było rozbudować urządzeń obronnych zamku górnego. Powstały mury obwodowe zewnętrzne zamku dolnego wraz z trzema basztami (kapliczną, okrągłą narożną flankującą wjazd, bramną założoną nad bramą w murze obwodowym). Czyli gotycki wjazd do zamku został wzniesiony w tych czasach. Zlecił wydrążenie nowej studni i przeniósł całe życie gospodarcze do zamku dolnego. Zwiększył liczebność załogi obronnej.

1487 – umiera Emeryk Zapolyi, właścicielem zamku zostaje jego brat Stefan.

1499 – umiera Stefan Zapolyi,

1507 – Jadwiga Zapolyi – wdowa po Stefanie nim – przekazała zamek Andrzejowi Horvath – jako część zapłaty za Likavę w komitacie Liptów.

1515 – po węgierskiej wojnie domowej właścicielem zamku zostaje burgrabia Stefan Potturniański, podstarości spiski, zwolennik Ferdynanda Habsburga.

1528 – zamek zostaje zdobyty przez Piotra Kostkę z Orawy, który był dowódcą wojsk Jana Zapolyi – króla Węgier.
W kolejnych miesiącach zamek nie ma właściciela, opanowują go raubritterzy, czyli osoby z rycerskiego rodu, trudniące się napadami, szczególnie na przejeżdżających w pobliżu zamku kupców i podróżnych.

1529 – zamek w Niedzicy przeszedł w ręce polskiego magnata Hieronima Łaskiego herbu Korab. Otrzymał on zamek w Niedzicy, a także Kieżmark i Szczawnik za zasługi jakie uczynił królowi Janowi Zapolyi.Hieronim był dyplomatom króla.

1533 – okres wojen domowych – zamek dostał się w posiadanie Jerzego Witzthuma i Zygmunta Kauffanga, którzy dowodzili oddziałem rabującym ludność i kupców jadących na jarmarki.

1535 – Hieronim Łaski traci zaufanie Zapolyi, zostaje aresztowany. Pod nieobecność Hieronima zamkiem włada Minkwitz. Po zwolnieniu z więzienia Hieronim rezygnuje ze współpracy z królem i wraca na Spisz. Zamek przekazuje swojej żonie Annie z Rytwian, a ta później swojemu synowi Olbrachtowi Łaskiemu.

1538 – Hieronim Łaski odstępuje za 4000 złotych reńskich zamek (zwany Kluczem Niedzickim) Janowi Horvathowi (Gyorgy Horvathowi z Paloscy). Horvath miał w okolicy wielu przeciwników, gdyż nakładał podatki i więził okolicznych mieszkańców i duchownych.

1544 – Horvath przechodzi na luteranizm, prowadzi spokojne życie na swoich zamkach w Palocsy i Niedzicy, nie biorąc udziału w życiu publicznym. W roku 1550 urodził mu się syn Jerzy.

1589 – rodzina Łaskich ostatecznie sprzedaje zamek Jerzemu Horvathowi, który tytułuje się „panem na Pławcu (Palocsa), Niedzicy i Lendaku”. Jerzy dokonuje rozbudowy zamku dolnego i średniego oraz rozbudowy murów.
Horvath zlikwidował gotycki wjazd do zamku od strony południowej, tworząc nowy wjazd na arkadach od strony zachodniej, a sień od strony dziedzińca zamieniono na piwnice.

1617 – umiera Jerzy Horvath, a zamek przejmuje Stefan, jego syn.

1639 – Stefan Horwath Palocsay dokonuje konwersji, w dobrach klucza dunajeckiego powraca religia katolicka.

1654 – umiera Stefan Horvath.

1670 – za długi Michała Paloscaya zamek i inne nieruchomości rodzinne zostają dane pod zastaw rodzinie barona Sylwestra Giovanelli (lub Joanelly) de Toulano, włoskiego przedsiębiorcy górniczego z Tyrolu. Dokumentacja rodzinna przeniesiona zostaje do rodzinnej rezydencji w Plawca (po węgiersku Palosca).
W czasie władania zamkiem przez rodzinę Giovanellich zamek podupada.

Po śmierci Sylwestra Joanelly (lub Giovanelli ) zamek przechodzi na jego syna Józefa Andrzeja.

4.V.1683 – Po ataku artylerii wojsk Imre Thokoly zamek poddaje się. Sylwester Giovanelli wykupuje się i ucieka do Krakowa.

1683 – Zamek rabują rozbójnicy Salantsyego.

1684 – Zamek przejmuje Jan Gorgey, przywódca Kuruców.

XI.1684 – Wojska cesarskie przejmują zamek.

25.XII.1684 – Pojmani żołnierze Kuruców podstępnie atakują wojska cesarskie i przejmują zamek. Po upadku Thokolyego na zamek wraca rodzina Giovanellich i pozostaje tu przez niemal 100 lat.

1776 – Umiera Jan Giovanelli – ostatni z rodu. Zostaje pochowany w kościele w Niedzicy.

Po latach zamek wrócił w posiadanie rodziny Palocsay. Początkowo mieszkali nadal w swojej posiadłości w Palocsa, bo zamek Niedzicki był bardzo zaniedbany.

1798 – Umiera Sebastian Berzeviczy – stryj Wacława Benesza. Przed śmiercią chciał odzyskać zamek i najprawdopodobniej w Wenecji zaoferował hrabiemu Andrzejowi Horvath kwotę 5000 dukatów – kwota znacznie przewyższała ówczesną wartość zamku. Istnieją informacje, że Horvath odstąpił Sebastianowi zamek na pewien okres.
Przed śmiercią przenosi skarb Inków na zamek Tropsztyn, będący własnością jego pradziadka Mikołaja.

1801 – zamek wizytuje biskup Revay. Stwierdza że kaplica św. Józefa pod koniec XVIII wieku, gdy Joanelli opuścili zamek, popadła w ruinę, podobnie jak inne pomieszczenia zamku górnego, które nie nadawały się do użytkowania.

1815 – Umiera hrabia Józef Palocsay a zamek przejmuje jego syn Andrzej.

1817 – Spłonął zamek Horvathów w Palocsa. Andrzej Horvath odnowił siedzibę w Niedzicy, adaptował zamek do celów mieszkalnych i przeniósł się do niego. Rezydencja zyskała nową świetność, miedzy innymi przez oddanie sali balowej.

1818 – Około 20 lat po śmierci Sebastiana hrabia (baron) Andrzej de Palocsy z rodu Horwath rozbudowuje i upiększa zamek, meblując go nowocześnie – na ówczesny lata oczywiście. Remont dotyczy całości budynku, głównie rozbudowywana jest część mieszkalna, dobudowane skrzydło, powstaje tak zwany Dolny Zamek. Skąd hrabia Andrzej miał tak ogromne fundusze by sfinansować rozbudowę? Być może były to pieniądze, jakie Sebastian przekazał Józefowi Palocsay w Wenecji – jako zadatek na zakup zamku, szykowanego jako schronienie dla uciekinierów z Peru.
Po remoncie zamek był wyceniany na 4000 talarów.

1821-1823 – Andrzej Horvath dokonuje remontu zamku. W wieży południowej, dawniej bramnej, na górnej kondygnacji wybudowano kaplicę św. Andrzeja. Odbudowa i modernizacja na cele reprezentacyjne objęła zabudowania zamku średniego i dolnego.
Zburzono sklepienie sieni i zagruzowano piwnicę – użyto do tego celu materiału rozbiórkowego I piętra mieszkalnego traktu zachodniego zamku dolnego.

1823.I.21 – Blogosławienie nowej kaplicy zamkowej. Dokonał tego pleban Lubicy, Karol Planicz. Andrzej Horvath Palocsay przeznaczył na te pomieszczenia komnatę na piętrze baszty dolnego zamku i  nadał jej imie św. Andrzeja.

1823 – Z okazji zakończenia odbudowy zamku Andrzej Horvath urządza 3-dniową zabawę, na którą zaprasza dwustu gości. Czwartego dnia gospodarz zebrał wszystkich w dużej sali zamkowej i starym zwyczajem obił trzykrotnie łopatą bez wyjątku tych gości, którzy byli w Niedzicy po raz pierwszy.

1828 – Umiera Baron Andrzej Horvath – zamek przejmuje jego brat Ferdynand.
W tym okresie Ferdynand jako jedyny z rodziny interesuje się zamkiem. Przerabia piwnice na więzienie. W zamku wraz z żoną organizuje polowania i sądy dla okolicznych mieszkańców.

1845 – W okolicy zamku zaczyna usychać dąb, zasadzony według legendy przez Cygankę. Gdy go zasadzała wypowiedziała zdanie, że dąb będzie zielony i zdrowy dopóty ród Horvathów będzie rósł w siłę i znaczenie.Drzewo było ogromne i miało 6 metrów obwodu, a koronę zwaliła wichura dopiero w latach 70-tych XX wieku.

1856 (lub 1857) – Umiera Aleksander, syn Ferdynanda – ostatni męski przedstawiciel rodu Horvath, najbogatszych posiadaczy ziemskich na Spiszu.
Ponieważ Aleksander umarł bezdzietnie, majątek przekazał testamentem swojej siostrze Kornelii i jej synom: Aladar, Geza, Tivadar i Attila. Ona jednak nie mogła nabyć praw dziedziczenia rodu Palocsay, ponieważ sukcesja była związania jedynie z linią męską. Istnieje informacja, że opiekunem z rodziny Horvath-Berzeviczy zostaje generał Ferenc Berthothy z Koszyc. Kornelia wyszła w roku 1834 za mąż za kapitana kawalerii Eleka Alapi-Salomona. Zamek przechodzi pod władanie węgierskiej rodziny Salomon. Niektóre źródła podają że ślub odbył się w roku 1843.
Po śmierci Aleksandra sporządzono spis inwentarzowy dóbr barona, który zawiera 41 pozycji (folwarki, wsie, zamek, domy i inne nieruchomości). Na pozycji „10” wpisany jest Zamek w Niedzicy, wyceniony na 4100 florenów. Jak niska była to kwota jeśli w owych czasach za buty z cholewami trzeba było zapłacić 5 florenów, a za zegar stołowy 50 florenów.
W sumie nieruchomości barona wyceniono na łączna kwotę 414000 florenów.

1861 – Prace remontowe po częściowym pożarze zamku od uderzenia pioruna – między innymi otynkowanie części murów wapnem. Rodzina Salomonów wraca na zamek.

1869 – Następuje podział majątku Salomonów. Zamek przypadł Tivadarowi (Teodorowi) Salomon, którego żoną była hrabina Gizella Csaky. 

1870 – Dokumenty rodzinne Horvath-Palocsay przeniesione zostają z Lewoczy na Zamek Dunajec. Pozostają tam do momentu odnalezienie ich po wojnie przez Olgierda Zagórskiego – pierwszego kuratora Zamku i wtedy zaginęły.

Ostatnimi właścicielami zamku była zatem węgierska, hrabiowska rodzina Salomonów. Baronowa Ilona Bethlen Salamon płynnie władała kilkoma językami, ale nie znała polskiego. Miała dwie córki,  płynnie mówiące po polsku. Mieszkali oni głównie w Budapeszcie, mając trudności ze zdobywaniem środków na utrzymanie zamku. W sąsiedztwie zamku istnieje mały cmentarz rodziny Salomonów.

1893 – Samuel Weber opisuje, że „nie było na całych Węgrzech pańskiej rezydencji, gdzie by gość lepiej się czuł aniżeli na zamku w Niedzicy„. 

1920 – Niedzica, w wyniku przeprowadzonego referendum, wraz z trzynastoma innymi wsiami została odłączona od Górnych Węgier, które stały się Słowacją – i jako Zamagurze włączono je do Polski.

1924 – W okolicy Czorsztyna i Niedzicy przebywa Komisja z Warszawy badająca sprawy okolicznych chłopów. Właścicielka zamku Niedzica – pani Salomon – przekupiła Komisję podejmując ją wystawną ucztą w zamku.

1932 – Uwłaszczenie chłopów pracujących we włościach Salomonów. Zamek był wsią folwarczną, na której najdłużej w Polsce utrzymywała się pańszczyzna.

1935 – Pierwsze przymiarki do planu budowy zapory na Dunajcu. Pod kierownictwem inż. Gabriela Narutowicza wykuto w skale sztolnię.

1936 – Ilona Salamon zakłada rodzinny cmentarz w okolicach zamku Dunajec, uporządkowała dziedziniec zamku dolnego i parkowe otoczenie zamkowego wzgórza.

1943 (zima) – Właścicielka zamku hrabina Ilona Bethlen Alapi Salomon (wdowa po Gezie Alapi) zawsze na okres zimowy wyjeżdżała do Budapesztu ale starała się utrzymywać zamek w jak najlepszej kondycji. Gdy wojska Niemieckie zostały pokonane pod Stalingradem i armia bolszewicka zbliżała się do Europy, wyjechała do Budapesztu i już do Niedzicy nie wróciła. Zmarła w roku 1964
Na Węgrzech jej rodzina była prześladowana. Hrabina Ilona została wypędzona z Budapesztu i osiadła na prowincji. Jej córka Ewa wyszła za mąż za pochodzącego z węgierskiej arystokracji hrabiego Laszlo Teleki – ślub odbył się w roku 1942. Laszlo (ur. w 1912) został aresztowany przez komunistów i osadzony w budapesztańskim więzieniu (wypuszczony dopiero w roku 1956). Ewa zachorowała na gruźlicę. Ich dzieci  Czerwony Krzyż wywiózł do Szwajcarii (córka Geza z 1943 i syn Miklos z 1944). Ponieważ Ewa nie dostała pozwolenia na wyjazd do Szwajcarii, dzieci trafiły do sierocińca. Dopiero rodzina Drohojewskich z Czorsztyna odbiera dzieci w roku 1962 i sprowadza do Warszawy (liniami lotniczymi Swiss Air sprowadza je Jan Zamoyski), gdzie miały się spotkać po 10 latach rozłąki w dniu 9 października 1962 z rodzicami w domu Zamoyskich. Jadąc na to spotkanie Ewa i Laszlo zginęli w katastrofie kolejowej. Pogrzeb odbył się na rodzinnym cmentarzu w Gyomro na Węgrzech w dniu 18.X.1962. Potem Miklos przeniósł ciało matki do Niedzicy i pochował w rodzinnym grobowcu Salomonów.

1945 – Zamek w Niedzicy grabią oddziały armii sowieckiej i okoliczna ludność.
Dobra zostają rozgrabione i zdewastowane – wiele rzeczy wyrzucano przez okna i spalono na zamkowym dziedzińcu, miedzy innymi rodzinne portrety, archiwum i bibliotekę. Rozebrano piece kaflowe, wyniesiono drzwi i okna, rozebrano podłogi.

Zamek przechodzi na własność Skarbu Państwa. Staje się jednostką upaństwowioną, przejętą przez Ministerstwo Rolnictwa i Reform Rolnych.

Zimą na zamek przyjechał z Pławca najstarszy syn hrabiny Ilony Alapi Salomon – Geza. Miał on wydobyć z zamurowanej skrytki rodzinne kosztowności. Wszystko było już jednak zdewastowane i rozgrabione.

3.III.1945 – Wojewoda Krakowski przekazuje do Starostów Powiatowych pismo, by zabezpieczać przed rabunkiem i grabieżą dzieła sztuki i kultury, a w szczególności zamki, pałace, dwory, spichlerze i przyległe do nich parki, ogrody, aleje, altany, kaplice, bramy itp.

19.III.1945 – Referat Kultury i Sztuki Starostwa Powiatowego w Nowym Targu wydał pismo do wójtów i burmistrzów o zabezpieczenie wszelkich dzieł sztuki i kultury na podległych im terenach.

12.IV.1945 – Referat Kultury i Sztuki wydał pismo do Starostw Powiatowych z listą ważniejszych budowli i zabytków, które w pierwszej kolejności należy zabezpieczyć przed dewastacją i grabieżą. Na tej liście był zamek w Niedzicy.

7.IX.1945 – Mieczysław Bieszcznin i Józef Kamiński są oddelegowani na zamek jako pracownicy Referatu Kultury i Sztuki Starostwa powiatowego w Nowym Targu. Dokonują oględzin zamku i spisu ocalałych zabytków. Zgodnie z protokołem ocalał częściowo zniszczony kredens, ofiarowany rodzinie Salomonów przez papieża Urbana VII, dwa bardzo wartościowe obrazy olejne pt. „Żyd” i „Dziewczyna z wiankiem kwiatów”, sprzęt liturgiczny oraz część wyposażenia zamkowego. Wszystko to zostało przewiezione do Nowego Targu.

12.IX.1945 – Urząd Wojewódzki Krakowskiego Wydziału Kultury i Sztuki nakazuje o natychmiastowe wydanie odezwy do ludności gminy Niedzica celem uniknięcia dalszej grabieży i niszczenia zamku Niedzickiego przez mieszkańców, a także o oddanie zagrabionych przedmiotów kultury (grafiki, mebli, książek itp). Oddane rzeczy składać należy na Posterunkach Milicji Obywatelskiej w Niedzicy, Czorsztynie lub Frydmanie.

X.1945 – Dyrektor Muzeum Tatrzańskiego (Juliusz Zborowski) zwraca się pismem do Wojewody Krakowskiego z propozycją, by zamek oddać jako dom odpoczynku dla studentów architektury Politechniki Krakowskiej lub wszystkich studentów polskich wydziałów architektury.

26.X.1945 – Na Wawel do Krakowa zostają przewiezione eksponaty z zamku – pięć krzeseł z herbami, szafka, kilka obrazów, tabernakulum z zamkowej kaplicy. Wcześniej inne, nie określone przedmioty zostały także wywiezione na Wawel.

13.IV.1946 – Konserwator Zabytków Województwa Krakowskiego – dr Józef Dutkiewicz – kieruje pismo do Starostwa Powiatowego z informacją, iż zamek jest w dalszym ciągu pozbawiony nadzoru, dlatego nakazuje użytkownikowi zamku o zabezpieczenie zabytku lub by Zarząd gminy ustanowił dozorcę, który by zamek trzymał pod kluczem.

19.IV.1946 – Starosta Powiatowy w Nowym Targu prosi pisemnie Zarząd Gminny w Łapszach Niżnych o natychmiastowe ustanowienie dozorcy chroniącego zamek.

16.VII.1946 – Oddział Muzeów i Ochrony Zabytków Urzędu Wojewódzkiego w Krakowie przyznał subwencje 300 000 złotych na zamek w Niedzicy. Subwencja miała obejmować remont dwóch-trzech izb zamkowych, zabezpieczenie bramy i wejścia do zamku oraz zatrudnienie stróża pilnującego obiektu.

18.VII.1946 – Konserwator Zabytków Województwa Krakowskiego – dr Józef Dutkiewicz – skierował do Starosty Powiatowego pismo z nakazem natychmiastowego zaniechania prowadzonych bez zgody Urzędu Konserwatorskiego prac wiertniczych na zamku i jego najbliższej okolicy.

31.VII.1946 – Wizyta na zamku Andrzeja Benesza, który wydobył ołowianą tubę z pismem kipu.
W tym dniu, a także w dniach poprzedzających prowadzone były na zamku i w jego bezpośredniej okolicy inwazyjne prace ziemne.

03.VIII.1946 – Starosta Powiatowy informuje, iż wiercenia w Niedzicy prowadzi Okręgowa Dyrekcja Dróg Wodnych z Rzeszowa.

11.IX.1946 – Konserwator Zabytków Województwa Krakowskiego – dr Józef Dutkiewicz wydaje polecenie zbadania prawdziwości informacji prasowych związanych z prowadzonymi na zamku poszukiwaniami dokumentów.

Józef Dutkiewicz napisał notkę w której informuje, że „faktycznie ktoś prowadził poszukiwania, wykonując otwory w różnych częściach muru wewnątrz zamku”. Otwory miały średnicę około 40 cm, a ich głębokość sięgała do dwóch cegieł. Kto wykonał otwory nie ustalono.

19.IX.1946 – Konserwator Zabytków Województwa Krakowskiego – dr Józef Dutkiewicz kieruje pismo do Referatu Kultury i Sztuki Starostwa Powiatowego w Nowym Targu o udzielenie natychmiastowej informacji „o odkryciu na zamku w Niedzicy”. Należy podać kto prowadził poszukiwania, kto wydał zezwolenie, kto był obecny i jaki był wynik poszukiwań.

01.X.1946 – Referat Kultury i Sztuki wysyła do Zarządu Gminnego w Łapszach Niżnych pismo o tej samej treści co z dnia 19.IX.1946.

10.X.1946 – Zarząd Gminny w Łapszach Niżnych udziela odpowiedzi na pytania zadane w piśmie z dnia 19.IX.1946. Między innymi że „W miesiącu lipcu Andrzej Benesz z Krakowa, pełnomocnik Referatu Kultury i Sztuki z Krakowa prowadził poszukiwania na zamku. Wylegitymował się przed sołtysem z Niedzicy (Andrzejem Pukańskim) i innymi osobami z zamku. Pełnomocnik wydobył tubkę z pismem węzełkowym, które zabrał ze sobą”.

XI.1946 – Zamek przejmuje Dyrekcja Lasów Państwowych Okręgu Krakowskiego

1947 – Zapada decyzja, by zamek przejęła Dyrekcja Lasów Państwowych z Krakowa i utworzyła tu szkołę dla leśników. Jednak w grudniu 1947 z uwagi na brak funduszy zrezygnowano z remontu i otwarcia szkoły.

IV.1948 – Dyrekcja Lasów Państwowych podejmuje decyzję o remoncie zamku.

1949 – Zamek niedzicki jako obiekt zabytkowy przejmuje w opiekę Ministerstwo Kultury i Sztuki.
Rozpoczęto prace pod kierunkiem architekta Alfreda Majewskiego – pomiary dolnego i górnego zamku oraz remont elewacji.

Zamek działa jako Dom Pracy Twórczej Historyków Sztuki.

1950 – Zamek pełni funkcję muzealno-hotelową. Wydzielono miejsce na restaurację i mały hotelik. Górne piętra przeznaczono na część muzealną.

1950 – Zamek w opiekę przejmuje Stowarzyszenie Historyków Sztuki.

1954 – Zamek przejmuje Stowarzyszenie Historyków Sztuki – informacja z innego źródła

1956 – Zakończenie prac konserwacyjnych na zamku, obejmujących zabezpieczenie ruin zamku górnego i wymianę zasadniczych konstrukcji zabezpieczających adaptację pomieszczeń zamku dolnego.

1963 – Zamek Dunajec w Niedzicy rozpoczyna pełnić funkcję muzeum. Wszystkie wnętrza adaptowane na cele muzealne i hotelowe zachowały historyczny układ i charakter. Wyposażono je w stylowe meble.

1963 – 1967 – Pracownia archeologiczna Kierownictwa Odnawiania Zamku Królewskiego na Wawelu prowadzi w Niedzicy prace badawcze, które ujawniły szereg reliktów i struktur budowlanych zamku z okresu gotyckiego, a przebudowanych w XVI i XVII wieku.
Między innymi po zerwaniu podłogi drewnianej we wnętrzu parterowego pomieszczenia w baszcie kaplicznej, okazało się, iż wnętrze w obrębie murów tej baszty jest zasypane gruzem. W trakcie wyciągania zasypiska ujawniono, iż mury baszty kaplicznej w swoim wnętrzu mają kształt kwadratowy, natomiast na zewnątrz baszta kapliczna ma kształt zbliżony do półkola. Dalsze badania wykazały, że mury zewnętrzne baszty kaplicznej nie są jednorodne, lecz składają się z dwóch murów, wewnętrznego w kwadracie i zewnętrznego, późniejszego w formie półkola.

1964 – W Budapeszcie umiera Ilona hrabina Bethlen (matka rodu Salomonów). Jej syn przeniósł jej ciało do Niedzicy i pochował na przyzamkowym cmentarzu w rodzinnym grobowcu Salomonów (grobowiec znajdował się na wzgórzu nad zamkiem).
Gdy jej syn zmarł w Salzburgu ciało sprowadzono do Niedzicy i także pochowano w rodzinnym grobowcu.

1977 – W pomieszczeniach zamku oprócz Domu Pracy Twórczej Stowarzyszenia Historyków Sztuki (administrowanym przez Władysława Maciołowskiego) działa także Muzeum Etnograficzne Ziemi Spiskiej.

1987 – zamek odwiedza Margit z domu Bethlen – córka ostatniej właścicielki zamku, z mężem Zsigmond Kende.

1995 – Margit z domu Bethlen – córka ostatniej właścicielki zamku ponownie odwiedza zamek w Niedzicy, tym razem z synami, już jako wdowa.

Wiemy także, że …

30 lat po śmierci Sebastiana zamek odwiedza Seweryn Goszczyński – działacz polityczny, konspirator, zaangażowany w walkę z zaborcą, poeta i publicysta. Wyrokiem sądu austriackiego skazany na śmierć i poszukiwany. Wiadomo, że kilka dni przebywa na plebanii u księdza z Frydmana. (najprawdopodobniej ten sam ksiądz był świadkiem podpisania Aktu adopcji Antonia). Ksiądz jako dobry znajomy hrabiego Palocsay ułatwia Goszczyńskiemu możliwość zwiedzenia zamku.
Goszczyński wspomina, że leżący po drugiej stronie rzeki zamek Czorsztyński to rudera, a zamek Dunajec jest w pełni rozkwitu. Przed wjazdem do Niedzicy znajduje się informacja o zakazie palenia fajki na ulicach wsi. Nie wspomina o inkaskich skarbach.

50 lat po śmierci Sebastiana (około 18 lat po Goszczyńskim) zamek odwiedza Teodor Teudold Tripplin – absolwent Uniwersytetu w Królewcu, podróżnik, lekarz wojskowy, pisarz, badacz zamków i pałaców. Po pobycie we Włoszech i Hiszpanii przybywa na Spisz z chęcią odwiedzenia zamku w Niedzicy.
Proboszczem z Fyrdmana nie jest już tek ksiądz, który był świadkiem podpisania aktu adopcji Antonia.
Tripplina po zamku oprowadza zarządca, bo Palocsay przebywa za granicą. Najprawdopodobniej Tripplin i hrabia Palocsay spotkali się wcześniej we Włoszech.
Tripplin wspomina, że pierwszy z rodu Palocsay nabył zamek i kilka okolicznych wsi.
Notuje, że zamek Czorsztyn leży w gruzach a zamek Dunajec jest w dobrym stanie.
Nie wspomina o inkaskich skarbach. Jednak po opuszczeniu zamku udaje się do Włoch, gdzie ginie w nieznanych okolicznościach.

65 lat po śmierci Sebastiana zamek opisuje węgierski podróżnik.
W relacji czytamy miedzy innymi, że niektóre pokoje w zachodniej dolnej części nadają się do zamieszkania. Nie wspomina o inkaskich skarbach.

70 lat po śmierci Sebastianie zamek zwiedza i obszernie opisuje Bronisław Gustawicz – członek Cesarsko-Królewskiego Towarzystwa Geograficznego w Wiedniu, wykładowca, podróżnik, geograf. W swoim artykule z 1881 roku pisze między innymi, że Stary zamek jest już bliski ruiny. Część zamku jest zamieszkała, w piwnicach znajdowały się więzienia. Na wyższym dziedzińcu znajduje się studnia, którą Ferdinand Palocsay kazał zasypać, bo miał sen w kt�