Europejskie wyprawy naukowe na tereny Andyjskie w czasach kolonialnych

• Wyprawa przyrodniczo – etnograficzna (1570-1577), zorganizowana przez Francisco Hemandeza, członka kolegium medycznego dworu hiszpańskiego, do Nowej Hiszpanii. Efektem jest zbiór opisów przyrodniczych i miejscowych zwyczajów oraz dziesiątki rysunków roślin wykonanych przez towarzyszących mu tlacuilos (czyli rysowników indiańskich). Manuskrypt nie doczekał się publikacji, gdyż Filip II olśniony bogactwem Nowej Hiszpanii nie spieszył się z udostępnianiem go światu. Manuskrypt krążył z rąk do rąk na hiszpańskim dworze, aż wreszcie opublikowany został częściowo w 1649 r. przez Accademia dei Lincei pod oryginalnym tytułem Rerum medicarum Novae Hispaniae thesaurus.
  
• Francusko-Hiszpańska wyprawa do Ekwadoru, zorganizowana przez Godina w latach 1735-1744, była i jest do tego stopnia znamienna i brzemienna w skutki, że można ją uznać za punkt zwrotny w dziejach poznawania Ameryki. Założeniem było, że jeden z pomiarów powinien się odbyć na równiku. W owym czasie tylko hiszpański Ekwador stwarzał po temu najlepsze logistyczne warunki, ponadto Wicekrólestwo Peru zachęcało swoim niezbadanym bogactwem dziedzictwa przyrodniczego i cywilizacyjnego. Po negocjacjach między dworami Francji i Hiszpanii doszło do porozumienia. Przeprowadzono pomiary astronomiczne i geodezyjne oraz badania fizyczne, chemiczne i botaniczne w samym Ekwadorze oraz w Peru. Ostatecznie wyprawa wstrząsnęła kolonialnym światem Wicekrólestwa Peru, wstrząsnęła dworem hiszpańskim, hiszpańskim światem naukowym, ale także Akademią Królewską w Paryżu. Opublikowane wyniki badań i obserwacji pokazały nowe horyzonty, uświadomiły naukowe opóźnienie Hiszpanii oraz ukazały bogactwo przyrodnicze i społeczne Ameryki.

Po przełamaniu długotrwałego impasu, w drugiej połowie XVIII wieku Hiszpania zaczęła wreszcie wysyłać do Ameryki wyprawy naukowe w celu badania jej zasobów przyrodniczych. W sumie w XVIII i XIX wieku Hiszpania zorganizowała sześć wypraw badawczych:

• Expedición botanica a los Reinos dcl Peru y Chile (Flora Peruana y Chilense), w latach 1777-1787, zorganizowana przez Hipólito Ruiz López;
• Expedición botanica al Nuevo Reino de Granada Królewska Botaniczna Wyprawa do Nowej Granady (Flora de Bogota), w latach 1783-1808, zorganizowana przez Jose Celestino Mutis; Obejmowała badania flory i fauny na obszarach dzisiejszej Kolumbii. W pracach tej ekspedycji trwającej około 25 lat wzięło udział ponad 10 badaczy – botanicy, lekarze, geograf, ekonomista oraz trzynastu malarzy i rysowników. Efektem pracy było 6000 wielo- i jednokolorowych rycin przedstawiających około 2700 gatunków roślin oraz zielnik zawierający około 20 tysięcy roślin. Przesłane do Madrytu przeleżały w magazynach niemal 120 lat zanim je opublikowano. Część jednak zaginęła.

• Expedición botanica a Nueva Espaiia Królewska Wyprawa Botaniczna do Nowej Hiszpanii (Flora Mejicana), w latach 1787- 1803, zorganizowana przez Martin de Sessć y Lacosta; Z Hiszpanii, w porozumieniu z Jardin Botanico de Madrid, ówczesną wyrocznią w sprawach botanicznych, wysłani zostali jako uczestnicy, badacze Martin Sessć (doktor nauk medycznych i szef wyprawy) oraz Vicente Cervantes i Jose Longinos Martinez. Na miejscu dołączył do zespołu badaczy młody lekarz i botanik Jose M. Mocino. Przeprowadzono badania terenowe Gwatemali i Meksyku, głównie regiony środkowe i południowe. Założony został ogród botaniczny, przy którym prowadzono kursy botaniki. Efektem badań terenowych było ponad 2000 kolorowych rysunków roślin oraz kilkuset ptaków, zielnik składający się z około 6000 roślin i tysiące stron opisów roślin, krajobrazów oraz tras podróży. Mimo, że materiały były stopniowo wysyłane do Madrytu i tam magazynowane, część z nich zaginęła.
• Expedición alrededor del Mundo, w latach 1789-1795, zorganizowana przez Alejandro Malaspina;
• Expedición cientffica a Chile y a Peru, w latach 1795- 1800, zorganizowana przez Cristiano Heuland;
• Wyprawa w latach 1822-1832, zorganizowana przez Jana Baptystę Boussingaulta, pod patronatem Kolumbijczyka Francisco de Zea.
  Członkami wyprawy byli Mariano Eduardo de Rivero Ustariz (chemik, geolog), Roulin (lekarz), Justin Goudot (botanik) oraz zoolog i fizjolog. Wypłynęli z Antwerpii 23 września na statku „New York”, a do La Guaira w Wenezueli dotarli 22 listopada 1822 roku.Dokonali rozpoznania złóż górniczych w Andach, opisali Kordylierę Wschodnią, założyli muzeum w Pamplona, badali Indian Kechua z okolic Quito. Boussingault chcąc zdobyć Chimborazo wspiął się na wysokość 6400 m, co w tamtych czasach było rekordem wysokości.Wyprawa z 1842, zorganizowana przez Francisa de Castelnau.
  Ekipa uczonych objęła badaniami niemal wszystkie aspekty życia w Andach – botanikę, zoologię, geografię, klimat, etnografię, folklor i socjologię. Odbyła wędrówkę z Puno do Cuzco.

• Wyprawa Muzeum Paryskiego, zorganizowana przez Alcidesa D`Orbigny, francuskiego paleontologa i przyrodnika.
  Wyprawa obejmowała badania wybrzeża Brazylii, Urugwaju, Argentyny i Chile, a następnie prze Andy od peruwiańskiego miasta Tacna do La Paz. Malował akwarelami krajobrazy, badał minerały.
• Comisión cientffica al Pacffico , w latach1862-1865, zorganizowana przez Patricio M. Paz y Membiela.
• Wyprawa Smithsonian Institution z USA, w latach 1867-, zorganizowana Jamesa Ortona, pisarza i pamiętnikarza. W skład ekipy wchodzili profesorowie różnych uniwersytetów i kolegiów. Wędrowali od Paita w Peru, przez Guayaquil, Kordylierę Zachodnią, Kordylierę Wschodnią, a od rzeki Napo skierowali się szlakiem Orellany.
  Druga grupa uczonych szła od Wenezueli, zbadała jezioro Valencia, doliny Apure i Orinoko, rzekę Rio Negro, którą dotarli do Amazonki. Gdy Orton prowadził badania nad jeziorem Titicaca zmarł i został pochowany na wyspie Estebes.

Impuls do podjęcia nowych badań nad problematyką amerykańską przyniosły w Hiszpanii dwie kolejne okrągłe rocznice odkrycia Ameryki przez Europejczyków: 400-lecie i 500-lecie.
Szczególnie ceni się tu osiągnięcia Aleksandra Humboldta.

Dzięki ogromowi dokonań Humboldt zyskał sławę wielkiego odkrywcy i pioniera nowoczesnych badań naukowych w Ameryce Łacińskiej. Simón Bolivar w 1823 r., w liście do ówczesnego dyktatora Paragwaju Jose Rodrigneza de Francia, wyraził to bardzo dobitnie: Humboldt jest prawdziwym konkwistadorem Ameryki, jako że jego dzieło przyniosło więcej korzyści narodom Ameryk niż wyczyny wszystkich konkwistadorów.

Zapraszam do odwiedzenia strony na Facebook